نسل جوان ایران

علوم انسانیفقه و مبانی حقوق اسلامیاصول فقه

مبانی و شرایط مسئولیت عاقله در فقه امامیه و حقوق موضوعه ایران

ارسال کننده : سرکار خانم زهرا رحیمی
سطح فعالیت : نویسنده
ایمیل : NJIRAN33[@]GMAIL.COM
تاریخ ارسال : ۱۲ آبان ۱۳۹۹
دفعات بازدید : 96
زبان نوشتاری : فارسی
تعداد صفحه : 98
فرمت فایل : word
حجم فایل : 301kb

قیمت فایل : 45,000 تومان
خرید فایل

امتیاز مثبت : 15
امتیاز منفی : 0

دانلود پایان نامه و مقاله
محل سفارش تبلیغات شما

چکیده

در شریعت مقدس اسلام و حقوق موضوعه ایران، پرداخت دیه جنایات خطای محض جانی یعنی جنایاتی که مرتکب آن نه قصد فعل واقع شده را داشته است و نه نتیجه حاصل شده از آن را، بر عهده عاقله او قرار داده شده است و طبق نظر مشهور فقها عاقله همان بستگان ذكور نسبی پدر و مادری یا پدری جانی هستند. البته اگر صغیر یا مجنونی مرتکب جنایتی عمد و یا شبه عمد گردد جنایت او به منزله خطای محض انگاشته می شود که عاقله مسئول پرداخت آن می باشد.

بررسی مبانی چنین مسئولیتی با توجه به قرآن و روایات بر افرادی غیر از جانی با روشی کتابخانه‌ای و تحقیقاتی از نوع توصیفی تحلیلی می‌باشد. پس از شناخت این مبانی نگارنده بر آن است که مشمولین آن را بیان کند و با طرح نظر موافقان و مخالفان و نقد و بررسی هر یک با قضاوتی بی طرفانه با مسائل روز تطبیق دهد. به این سؤال نیز پاسخ داده شود که در صورت جاری بودن حکم عاقله در زمان کنونی آیا پرداخت دیه توسط عاقله مطلق است یا شرایطی دارد؟

همچنین در این نوشتار سعی شده است که رویکرد قانون جدید مجازات اسلامی (مصوب1/2/1392 متناسب هر موضوع مورد نقد و بررسی قرار گیرد و تغییرات این قانون با قانون گذشته (مصوب6/3/1375) بیان گردد.

در نهایت باید گفت، با توجه به اینکه تا کنون فقیهی به نسخ چنین حکمی (مسئولیت عاقله) فتوا نداده است و قانون مجازات اسلامی نیز به آن پرداخته است این حکم همچنان باقی است. اما می توان بیمه خانوادگی را به عنوان راه دیگری در کنار نهاد عاقله معرفی کرد.

 

مقدمه. 1

شرح و بیان مسأله. 2

پیشینه موضوع. 3

اهداف پایان نامه. 3

سوال‌های تحقیق. 4

روش تحقیق. 4

فصل اول. 4

کلیّات و مفاهیم4

مبحث اول: جرم و مجازات.. 4

گفتار اول: تعریف جرم5

بند اول: جرم در لغت.. 5

۱۲) بند دوم: جرم در اصطلاح فقه. 5

بند سوم: تعریف جرم از دیدگاه ق.م.ا.6

گفتار دوم: تعریف مجازات.. 6

گفتار سوم: عناصر تشکیل دهنده جرم7

بند اول: عنصر قانونی. 7

بند دوم: عنصر مادی.. 9

بند سوم: عنصر روانی. 9

گفتار اول: قتل عمد10

بند اول: قتل در لغت.. 11

بند دوم‌: قتل عمد در اصطلاح. 11

گفتار دوم: جنایت بر عضو. 13

گفتار سوم: جنایات شبه عمد14

گفتار چهارم: جنایات خطای محض... 14

مبحث سوم: دیه، عاقله، ضمان و مسئولیت.. 16

گفتار اول: تعريف لغوی و اصطلاحی دیه. 16

گفتار دوم: تعریف لغوی و اصطلاحی عاقله. 18

گفتار سوم: ضمان. 21

بند اول: معنای لغوی ضمان. 21

بند دوم: انواع ضمان. 21

گفتار چهارم: مسئولیت.. 22

بند اول: معنای لغوی و اصطلاحی مسئولیت.. 22

الف: مسئولیت در لغت.. 22

ب: مفهوم مسئولیت.. 22

بند دوم: اقسام مسئولیت.. 22

الف: مسئولیت اخلاقی. 23

ب: مسئولیت حقوقی. 23

1: مسئولیت کیفری.. 24

۲: مسئولیت مدنی. 24

2-1: مسئولیت قراردادی.. 24

۲- ۲: مسئولیت قهری.. 25

گفتار پنجم: اقرار. 25

بند اول: تعریف لغوی اقرار. 25

بند دوم: تعريف اصطلاحی اقرار. 26

گفتار ششم: بينّه. 26

بند اول: معنای لغوی بينّه. 26

بند دوم: معنای اصطلاحی بیّنه. 27

فصل دوم28

مبانی و مشمولین مسئولیت عاقله. 28

مبحث اول: سابقه تاریخی عاقله. 28

مبحث دوم: مبانی فقهی مسولیت عاقله بر اساس قرآن و روایات.. 32

گفتار اول: قرآن کریم32

گفتار دوم: روایات.. 32

بند اول: اشاره مستقیم روایات به مسئولیت عاقله. 33

بند دوم: اشاره غیر مستقیم روایات به مسئولیت عاقله. 33

مبحث سوم: مشمولین عاقله در فقه و قانون مجازات.. 34

گفتار اول: بررسی مشمولین عاقله. 34

1: معنای عصبه. 35

ب: قول دوّم و ادله آن. 39

نقد و بررسی. 39

ج: قول سوم و ادله آن. 40

نقد و بررسی. 42

بند دوم: ضمان معتق. 43

بند سوم: ضمان جريره44

بند چهارم: امام مسلمين. 45

الف: خطای حاکم45

ب: در صورت فرار قاتل در قتل عمد46

ج: پیدا شدن کشته‌ای در اماکن عمومی. 46

د: نبودن خویشاوند برای قاتل قتل خطایی. 46

ه: اعسار عاقله. 46

گفتار دوم: عاقله نبودن برخی افراد48

بند اول: زن‌ها48

بند سوم: اهل دیوان. 49

بند چهارم: همشهریان. 50

بند پنجم: خود مجرم51

بند ششم: معسران. 51

مبحث چهارم: موافقان مسئولیت عاقله. 54

نقد و بررسی. 54

نقد و بررسی. 55

گفتار سوم: تضامن متقابل. 56

نقد و بررسی. 56

گفتار چهارم: خسارت بودن دیه. 56

نقد و بررسی. 57

گفتار پنجم: همیاری و تعاون در ضمان عاقله. 57

بررسی. 58

مبحث پنجم: مخالفان مسئولیت عاقله. 58

گفتار اول: عدم تناسب عاقله با مقتضیات زمان. 58

گفتار دوم: استناد به قاعدة وزر (اصل شخصی بودن مجازات)59

بند اول: کلیات.. 59

بند دوم: مبانی فقهی قاعده59

بند سوم: مسئولیت کیفری ناشی از فعل غیر. 63

گفتار سوم: مجازات بودن دیه. 65

فصل سوم67

شرایط پرداخت دیه توسط عاقله. 67

مبحث اول: خطای محض بودن قتل و رسیدن جنایت به حدي خاص... 67

تبصره ۱: جراحات وارده به گردن، در حکم جراحات بدن است».71

مبحث دوم: اثبات جنایت با بينّه، قسامه و علم قاضی. 71

گفتار اول: اقرار. 72

گفتار دوم: اثبات جنایت با بيّنه. 72

گفتار سوم: قسامه. 73

گفتار چهارم: علم قضی. 75

مبحث سوم: ملحقات خطای محض (جنايت صغير و مجنون)77

مبحث چهارم: راههای دیگر در کنار مسئولیت عاقله. 79

گفتار اول: کلیات.. 79

گفتار دوم: راه حل جدید79

بند اول: بیمه و ماهیّت آن. 79

بند دوم: بیمه خانوادگی. 80

مبحث پنجم: سایر فروعات مسئولیت عاقله. 81

گفتار اول: تکلیفی با وضعی بودن مسئولیت عاقله. 81

بند اول: تعريف حکم تکلیفی و وضعی. 81

بند دوم: تکلیفی با وضعی بودن مسئولیت عاقله در پرداخت دیه. 81

گفتار دوم: تقسیم دیه میان افراد عاقله. 84

گفتار سوم: مهلت پرداخت دیه. 85

گفتار چهارم: عدم اخذ تأمین از عاقله. 86

گفتار پنجم: عدم ضمان عاقله در جنایات خطایی وارده فرد به خود87

گفتار ششم: عدم پرداخت دیه خطای محض توسط عاقله میان اهل ذمّه. 88

نتیجه. 88

منابع. 90

الف: کتاب‌‌ها90

۲) کتاب‌های عربی. 93

قرآن کریم93

ب: مقالات.. 97

ج: منابع الکترونیکی. 97

مقدمه

قصاص جانی یا پرداخت دیه از طرف او یکی از اصول و احکام مسلّم و قطعی دین اسلام می‌باشد. اما در عین حال گاهی جنایات وارده قصاص جانی را به دنبال ندارد بلکه جانی ملزم به پرداخت دیه می‌شود. یکی از موارد پرداخت دیه، جنایتی است که خطای محض باشد. در اینگونه جنایات که مرتکب نه قصد جنایت بر مجنی علیه را داشته است و نه قصد فعل ایجاد شده را، افرادی غیر از جانی که عاقله نامیده می‌شوند، مسئول پرداخت دیه می‌گردند که همان بستگان ذكور نسبی پدر و مادری یا پدری جانی هستند.

تحميل پرداخت دیه بر افرادی غیر از جانی این انگیزه را در نگارنده ایجاد کرد که به دنبال حکمت‌های این مسئولیت باشد، سپس مبانی این مسئولیت را بر اساس آنچه که در قرآن و سنت آمده است بررسی نماید تا دریابد این مبانی مختص زمانی خاص و یک نوع زندگی خاص است یا در همه زمان‌ها و مكان‌ها می‌توان عاقله را مسئول دانست. به نظر می‌رسد مهمترین مبنای چنین مسئولیتی روایات باب عاقله باشند و بر اساس آن این ضمان بر افرادی غیر از جانی نهاده شده است. یافتن پاسخ برای سؤالاتی از این قبیل که دیه خسارت است یا مجازات؟ عاقله در چه صورتی مسئول پرداخت دیه هستند؟ مسئولیت عاقله حکمی است تکلیفی یا وضعی؟ و یا اینکه می‌توان راه حلی متناسب با جامعه کنونی در کنار عاقله ارائه داد؟ انگیزه دیگری برای انتخاب موضوع مورد نظر شد.

در خصوص موضوع مورد نظر، کتاب‌ها و مقالاتی به رشته تحریر در آمده‌اند. اما بیشتر نویسندگان تنها جنبه فقهی موضوع را بررسی نموده‌اند و جنبه حقوقی مسأله را چندان مورد کنکاش قرار نداده‌اند و یا حداکثر به ذکر مواد قانونی خصوص موضوع مورد بحث اکتفا کرده‌اند. از این جهت مطالعه تطبیقی جامعی در مسئولیت عاقله به چشم نمی‌خورد. به عنوان مثال در کتابی با عنوان نهاد عاقله در حقوق کیفری اسلامی موضوع از جنبه فقهی مورد بحث قرار گرفته و به ندرت مواد قانونی متناسب هر موضوع ذکر شده است. در مقاله‌ای هم با عنوان عاقله در نظام فقهی اسلام، به جنبه فقهی مسئله توجه شده است.

با توجه به موارد فوق، در این نگارش سعی شده است که علاوه بر ذکر مباحث فقهی، مواد ق.م.ا. جدید نیز به تناسب هر موضوع بیان گردد و در مواردی هم مقایسه ای با قانون قبلی صورت گیرد.

این پایان نامه، با گرد آوری مطالب به روش کتابخانه‌ای و با روشی توصیفی تحلیلی نگارش شده است زیرا نگارنده سعی در توصیف موضوعات دارد و در موارد تحلیلی هم، بر این است که تحلیل خود را از موضوع مورد بحث بیان کند.

با توجه به اینکه کتب نگارش شده مرتبط با موضوع عاقله بسیار محدود است و کتب فقهی هم تحلیل چندانی از مسئله ندارند بلکه، به ذكر شرایط پرداخت دیه توسط عاقله می‌پردازند و مقالات هم جنبه فقهی را مورد بررسی قرار می‌دهند، نگارنده را در نگارش این اثر با محدویت منابع روبرو ساخت. همچنین به دلیل عدم دسترسی به کتب حقوقی که موضوع را نقد کرده باشند و یا به نقد و بررسی ق .م.ا. در مبحث عاقله بپردازند تا گستره نقد و بررسی نویسنده را به دنبال داشته باشد، نگارش این اثر را با اندکی مشکل روبروساخت و به دلیل تغییرات ق.م.ا. نگارنده را واداشت تا خود به نقد و بررسی این قانون در موضوع مورد بحث بپردازد.

این اثر در سه فصل تدوین شده است که در فصل اول کلیات و مفاهیم مورد نظر بیان می‌شود. در فصل دوم، مبانی و مشمولین مسئولیت عاقله مورد بررسی قرار می‌گیرد و در فصل سوم شرایط پرداخت دیه توسط عاقله ذکر می‌گردد.

برای این فایل تا کنون نظری ارسال نشده است

برای ارسال نظر باید عضو سایت باشید

تعداد کاراکتر مجاز:

برچسب های مرتبط


فهرست کتابخانه نسل جوان ایران

نویسندگان برتر و فعال نسل جوان ایران

تاییدیه های سایت


درگاه بانک ملت

شبکه های اجتماعی نسل جوان ایران


فن آوری های روز دنیا


آرشیو فن آوری های روز دنیا

جدیدترین اخبار سایت


پایگاه خبری نسل جوان ایران