نسل جوان ایران

علوم انسانیحقوقحقوق بین الملل

مبانی و شرایط مسئولیت عاقله در فقه امامیه و حقوق موضوعه ایران

ارسال کننده : سرکار خانم زهرا رحیمی
سطح فعالیت : نویسنده
ایمیل : NJIRAN33[@]GMAIL.COM
تاریخ ارسال : ۲ آبان ۱۳۹۹
دفعات بازدید : 106
زبان نوشتاری : فارسی
تعداد صفحه : 98
فرمت فایل : word
حجم فایل : 290kb

قیمت فایل : 15,000 تومان
خرید فایل

امتیاز مثبت : 15
امتیاز منفی : 0

دانلود پایان نامه و مقاله
محل سفارش تبلیغات شما

قصاص جانی یا پرداخت دیه از طرف او یکی از اصول و احکام مسلم و قطعی دین اسلام می‌باشد. اما در عین حال گاهی جنایات وارده قصاص جانی را به دنبال ندارد بلکه جانی ملزم به پرداخت دیه می‌شود. یکی از موارد پرداخت دیه، جنایتی است که خطای محض باشد. در اینگونه جنایات که مرتکب نه قصد جنایت بر مجني عليه را داشته است و نه قصد فعل ایجاد شده را، افرادی غیر از جانی که عاقله نامیده می‌شوند، مسئول پرداخت دیه می‌گردند که همان بستگان ذكور نسبی پدر و مادری یا پدری جانی هستند.

تحميل پرداخت دیه بر افرادی غیر از جانی این انگیزه را در نگارنده ایجاد کرد که به دنبال حکمت‌های این مسئولیت باشد، سپس مبانی این مسئولیت را بر اساس آنچه که در قرآن و سنت آمده است بررسی نماید تا دریابد این مبانی مختص زمانی خاص و یک نوع زندگی خاص است یا در همه زمان‌ها و مكان‌ها می‌توان عاقله را مسئول دانست. به نظر می‌ رسد مهمترین مبنای چنین مسئولیتی روایات باب عاقله باشند و بر اساس آن این ضمان بر افرادی غیر از جانی نهاده شده است. یافتن پاسخ برای سؤالاتی از این قبیل که دیه خسارت است یا مجازات؟ عاقله در چه صورتی مسئول پرداخت دیه هستند؟ مسئولیت عاقله حکمی است تکلیفی یا وضعی؟ و یا اینکه می‌توان راه حلی متناسب با جامعه کنونی در کنار عاقله ارائه داد؟ انگیزه دیگری برای انتخاب موضوع مورد نظر شد. و در خصوص موضوع مورد نظر، کتاب‌ها و مقالاتی به رشته تحریر در آمده‌اند. اما بیشتر نویسندگان تنها جنبه فقهی موضوع را بررسی نموده‌اند و جنبه حقوقی مسأله را چندان مورد کنکاش قرار نداده‌اند و یا حداکثر به ذکر مواد قانونی خصوص موضوع مورد بحث اكتفا کرده‌اند. از این جهت مطالعه تطبیقی جامعی در مسئولیت عاقله به چشم نمی‌خورد. به عنوان مثال در کتابی با عنوان نهاد عاقله در حقوق کیفری اسلام، موضوع از جنبه فقهی مورد بحث قرار گرفته و به ندرت مواد قانونی متناسب هر موضوع ذکر شده است. در مقاله‌ای هم با عنوان عاقله در نظام فقهی اسلام، به جنبه فقهی مسئله توجه شده است.

با توجه به موارد فوق، در این نگارش سعی شده است که علاوه بر ذکر مباحث فقهی، مواد ق.م.ا. جدید نیز به تناسب هر موضوع بیان گردد و در مواردی هم مقایسه‌ای با قانون قبلی صورت گیرد.

این پایان نامه، با گرد آوری مطالب به روش کتابخانه‌ای و با روشی توصیفی تحلیلی نگارش شده است زیرا نگارنده سعی در توصیف موضوعات دارد و در موارد تحلیلی هم، بر این است که تحلیل خود را از موضوع مورد بحث بیان کند.

با توجه به اینکه کتب نگارش شده مرتبط با موضوع عاقله بسیار محدود است و کتب فقهی هم تحلیل چندانی از مسئله ندارند بلکه، به ذكر شرایط پرداخت دیه توسط عاقله می‌پردازند و مقالات هم جنبه فقهی را مورد بررسی قرار می‌دهند، نگارنده را در نگارش این اثر با محدویت منابع روبرو ساخت. همچنین به دلیل عدم دسترسی به کتب حقوقی که موضوع را نقد کرده باشند و یا به نقد و بررسی ق.م.ا. در مبحث عاقله بپردازند تا گستره نقد و بررسی نویسنده را به دنبال داشته باشد، نگارش این اثر را با اندکی مشکل روبروساخت و به دلیل تغییرات ق.م... نگارنده را واداشت تا خود به نقد و بررسی این قانون در موضوع مورد بحث بپردازد.

این اثر در سه فصل تدوین شده است که در فصل اول کلیات و مفاهیم مورد نظر بیان می‌شود. در فصل دوم، مبانی و مشمولین مسئولیت عاقله مورد بررسی قرار می‌گیرد و در فصل سوم شرایط پرداخت دیه توسط عاقله ذکر می‌گردد.

شرح و بیان مسأله

مواردی پیش می‌آید که افراد بدون اینکه خود مرتکب خطا و جنایتی شوند خسارت ناشی از خطا و جنایت دیگری را باید پرداخت کنند. یکی از موارد این پرداخت خسارت که از طرف قانونگذار به این افراد تحمیل می‌شود، جنایات خطای محض است که در آن جانی نه قصد جنایت بر مجنى عليه را داشته است و نه قصد فعل ایجاد شده را. همچنین جنایات صغير و مجنون نیز به منزله خطای محض است. در خطای محض و آنچه به منزله این خطا است، قانونگذار خویشان ذکور جانی را مسئول پرداخت دیه می‌داند که از آنها به عنوان عاقله یاد می‌شود.

این پایان نامه به دنبال پرداختن به مبانی مسؤلیت عاقله بر اساس قرآن و سنت می‌باشد و نگارنده سعی دارد که به فلسفه تحمیل پرداخت دیه بر عاقله بپردازد تا دریابد آنچه سبب ضمان عاقله در گذشته می‌شد آیا اکنون هم وجود دارد؟ از طرفی چه توجیه‌ی برای مسئولیت مذکور با توجه به اصل شخصی بودن مسئولیت و قاعده وزر وجود دارد که از قواعد مسلم فقهی است و در قرآن کریم آیاتی از قبیل آیه‌ی ۱۸ سوره‌ی فاطر اشاره به این اصل دارد: (ولا تزر وزره اخرى)؟ همچنین حکمت‌های مسؤلیت مذکور با مسائل جامه امروزی و تغییر روابط انسانی تطبیق داده شود و بررسی گردد که اکنون هم این حکم همچنان باید جاری گردد یا می‌توان راهی دیگر را پیشنهاد کرد؟ علاوه براین، شرایط پرداخت دیه توسط عاقله مورد بررسی قرار گیرد و افراد مستثنی از عاقله مطرح شود.

پیشینه موضوع

تاکنون مطالعه تطبیقی به صورت جامع در باب مسئولیت عاقله صورت نگرفته است. هرچند کتاب‌ها و مقالاتی در این زمینه به رشته تحریر در آمده‌اند اما در هر یک از این آثار، نویسنده بیشتر نظر خود را بیان و تفسیر نموده و مختصر به نظر مخالف اشاره کرده است. از طرفی جای مباحث حقوقی و اشاره به مواد ق.م.ا. متناسب هر موضوع در بیشتر این آثار خالی است زیرا به مبانی و مسأله توجه بیشتری شده است. به عنوان مثال در کتابی با موضوع نهاد عاقله در حقوق کیفری اسلام، نویسنده موضوع را از جنبه فقهی آن مورد بررسی قرار می‌دهد و به ندرت به ذکر مواد ق.م... می‌پردازد و به عنوان موافق مسئولیت عاقله در پایان این حکم را از احکام اولیه، ثابت و غير قابل تغییر اسلام می‌داند.

در مقاله‌ای با عنوان عاقله در نظام فقهی اسلام نویسنده مقتضیات زمان را صد در صد موجب نسخ احکام نمی‌داند و قائل است که این حکم همچنان قابل اجرا است. در مقاله‌ای دیگر با عنوان بررسی حقوقی عاقله در فقه اسلامی و قرآن، نویسنده به عنوان یکی از مخالفان تحمیل این مسئولیت بر عاقله، به این نتیجه می‌رسد که حکم عاقله غير قابل اجرا و مخالف اصل شخصی بودن مجازات است و یک حکم امضایی یعنی تأیید روش عقلایی زمان تشریع است.

و با در نظر گرفتن موارد گفته شده، ویژگی بارز این اثر علاوه بر بررسی فقهی موضوع، پرداختن به جنبه حقوقی و ذکر مواد ق.م.ا. با توجه به تغییرات این قانون است. همچنین به دنبال بررسی پیشنهادهایی جدید در کنار عاقله می‌باشد.

اهداف پایان نامه

1) مبانی فقهی و حقوقی مسؤلیت عاقله در جنایات خطایی مورد بررسی قرار گیرد.

۲) میزان تطبيق مسؤلیت عاقله با مسائل جامعه کنونی و همخوانی آن با مصالح اجتماعی بررسی گردد.

۳) شرایط عاقله در پرداخت دیه شرح داده شود.

۴) رویکرد قانون جدید مجازات اسلامی در خصوص مسئولیت عاقله بیان و نقد شود.

سوال‌های تحقیق

۱) عاقله در چه مواردی مسؤل پرداخت دیه هستند؟

۳) چه انتقاداتی در پرداخت دیه توسط عاقله در جنایات خطایی وجود دارد؟

۴) دیه مجازات است یا خسارت؟

۵) مسؤلیت عاقله حکمی تکلیفی است یا وضعی؟

۶) آیا می‌توان از عاقله اخذ تأمین نمود؟

۷) می‌توان در کنار عاقله راه دیگری را پیشنهاد کرد؟

روش تحقیق

از این پایان نامه، با گرد‌آوری مطالب به روش کتابخانه‌ای و با روشی توصیفی تحلیلی نگارش شده است زیرا سعی بر این است که با توصیف موضوعات، در موارد تحلیلی هم تحليل از موضوع مورد بحث ارائه شود.

برای این فایل تا کنون نظری ارسال نشده است

برای ارسال نظر باید عضو سایت باشید

تعداد کاراکتر مجاز:

برچسب های مرتبط


فهرست کتابخانه نسل جوان ایران

نویسندگان برتر و فعال نسل جوان ایران

تاییدیه های سایت


درگاه بانک ملت

شبکه های اجتماعی نسل جوان ایران


فن آوری های روز دنیا


آرشیو فن آوری های روز دنیا

جدیدترین اخبار سایت


پایگاه خبری نسل جوان ایران