نسل جوان ایران

علوم انسانیادیان شناسیاسلام

پایان نامه کارشناسی ارشد معنا شناسی واژه رویت، نظر و بصر از منظر قرآن

ارسال کننده : جناب آقای رضا رحیمی
سطح فعالیت : مدیر کل
ایمیل : reza.rahimi663[@]gmail.com
تاریخ ارسال : ۲۷ شهریور ۱۳۹۹
دفعات بازدید : 108
زبان نوشتاری : فارسی
تعداد صفحه : 141
فرمت فایل : word
حجم فایل : 654kb

قیمت فایل : 50,000 تومان
خرید فایل

امتیاز مثبت : 11
امتیاز منفی : 0

دانلود پایان نامه و مقاله
محل سفارش تبلیغات شما

ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ ﻣﺘﻨﯽ ﭼﻨﺪﻻﯾﻪ و ﺳﺮﺷﺎر از ﭘﯿﭽﯿﺪﮔﯽ ﻫﺎي زﺑﺎﻧﯽ ـ ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ اﺳﺖ.ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺎرﯾﺦ ﻋﻠﻮم ﻗﺮآﻧﯽ، ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﺗﻼش ﻫﺎي ﮔﺴﺘﺮده ﺑﺸﺮ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﮐﺸﻒ ﻣﻌﺎﻧﯽ اﻟﻔﺎ ارﺗﺒﺎط آ نﻫﺎ ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ اﺳﺖ. ﯾﮑﯽ از ﻋﻠﻮم ﻧﻮﺑﻨﯿﺎد ﮐﻪ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻋﻠﻮم ﻗﺮآن ﻧﯿﺰ از آن استفاده می کند، ﻋﻠﻢﻣﻌﻨﺎﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ. ﻣﻌﻨﺎﺷﻨﺎﺳﯽ داﻧﺸﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﮐﺸﻒ ﺳﺎز و ﮐﺎر اﺟﺰاء ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﻨﻈﻮر دﻫﻨﺪه ﯾﮏ ﻣﺘﻦ، ﺑﻪ دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻻﯾﻪ ﻫﺎي ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ آن ﻣﯽ ﭘﺮدازد. شناخت معنا و مفهوم واژه های قرآنی اهمیت و ارزش زیادی دارند در قرآن سه واژه به معنایی نزدیک بهم آمده است. که رویت، نظر و بصر است. این پژوهش با هدف بررسی ارتباط سه واژه رؤیت، نظر بصر از نظر علم معناشناسی نسبت به یکدیگر و با روش توصیفی تحلیلی به بررسی این موضوع پرداخته شد و به چنین نتایجی دست یافته شد: در قرآن کریم، بصر و مشتقات آن به معنای علم حاصل از طریق دیدن با چشم سر یا قلب، و همچنین یکی از ابزارهای کسب معرفت در راه هدایت انسان معرفی شده است. واژه نظر نیز در قرآن کریم برای متعددی به کار رفته است همانند نگاه کردن، دقت و امعان نظر داشتن، دقت در تاریخ بشریت، نگاه به خداوند و.... البته درباره نگاه به خداوند روایت های بسیاری وجود دارد که منظور از نگاه به قرآن، نگاه با چشم دل است. چشم و نگاه نقش بسیار مهمی در هدایت بشر دارد و می تواند موجب عبرت، هدایت، خداشناسی و یقین و کسب کمالات معنوی و پاداش الهی شود. انبیاء الهی برای اثبات نبوت خویش از جانب خداوند معجزه ای را به مردم نشان می دادند و مردم با دیدن آن معجرات ایمان می آوردند. به طور کلی از نظر علم معناشناسی بین سه واژه رویت، نظر بصر ارتباط وجود دارد.

فهرست مطالب

فصل اول :کلیات و مفاهیم.. 1

1-کلیات پژوهش... 2

1-1-مقدمه. 2

2-1-بیان مساله. 3

3-1-اهمیت وضرورت تحقیق. 5

4-1-اهداف تحقیق. 6

5-1-سوالات تحقیق. 7

6-1-فرضیات تحقیق. 7

7-1- جنبه نوآوري و جديد بودن. 7

8-1-کلمات کلیدی.. 8

2- مبانی نظری و پیشینه پژوهش... 11

1-2- مقدمه. 11

2-2- چیستی معنا12

3-2- معناشناسی.. 13

2-4- واحد مطالعه ی معنا15

2-5- روابط مفهومی.. 15

2-5-1- شمول معنایی.. 16

2-5-2- چندمعنایی.. 16

2-5-3- چندمعنایی واژگانی.. 16

2-5-4- چند معنایی در سطح واژه18

2-5-4-1- چند معنایی گروهی.. 18

2-5-4-2- چند معنایی در سطح جمله. 19

2-5-5- تقابل معنایی.. 20

2-5-6- هم معنایی.. 21

2-6- تاریخچه معناشناسی.. 23

2-7- انواع معنا24

2-7-1- معنای اساسی (پایه)24

2-7-2- معنای نسبی.. 24

2-7-2-1- نقش بافت (سياق) در تعیین معنای نسبی.. 25

2-8- بررسی معناشناسی از نظر زمانی.. 27

2-8-1- معنی شناسی توصیفی (هم زمانی)27

2-8-2- معنا شناسی تاریخی (در زمانی)28

2-9- انواع تغییر معنایی.. 29

2-9-1- گسترش معنایی.. 29

2-9-2- تخصيص معنایی.. 30

2-9-3- انتقال معنایی.. 30

2-10- عوامل تغییر معنایی.. 31

2-10-1- پیدایش نیاز. 31

2-10-2- تحول اجتماعی و فرهنگی.. 32

2-10-3- نوآوری.. 33

2-11- رویکردهای معناشناسی.. 33

2-11-1- معناشناسی ساختارگرا33

2-11-3- تحلیل مؤلفه ای.. 34

2-11-2- معنا شناسی قومی و فرهنگی.. 35

2-11-3- معناشناسی شناختی.. 37

2-12- شاخه های معناشناسی.. 38

2-12-1- معناشناسی فلسفی.. 39

2-12-2- معناشناسی منطقی.. 39

2-12-3- معناشناسی زبانی.. 39

2-13- روابط میان واحد های معنا40

2-13-1- روابط همنشینی.. 42

2-13- 1-1- همنشینی معنایی.. 43

2-13-2- روابط جانشینی.. 43

2-14- پیشینه پژوهش... 44

2-14-1- پایان نامه ها44

2-14-2- مقالات.. 47

3-روش تحقیق. 53

3-1- مقدمه. 53

3-2- نوع پژوهش... 53

3-3- روش پژوهش... 54

3-4- جامعه آماری.. 54

3-5 فرایند کشف مؤلفه های معنایی.. 55

فصل دوم: معناشناسی بصر، نظر و رؤیت در قرآن کریم. 56

2-1- مقدمه. 57

2-2- تبیین مفهومی بصر. 59

2-2-1- معانی کاربردی واژه ی بصر در کلام عرب.. 60

2-2-2- معناشناسی لغوی مضاهات بصر در زبان عربی.. 63

2-2-3- بصر، نظر و رؤیت ابزار دیدن. 64

2-2-4- معناشناسی اصطلاحی بصر از دیدگاه فلاسفه. 65

2-2-5- دیدگاه عرفا در مورد بصیرت.. 66

2-3- درجات بصیرت.. 70

2-4- مسأله شناخت در قرآن. 71

2-5- کاربردهای واژه «بصر» در قرآن کریم. 73

2-5-1- خلقت بصر. 73

2-5-2-چشم، ابزار دیدن. 75

2-5-3- رؤيت قلبی.. 76

2-5-4- روشنگری.. 78

2-5-5- آگاهی داشتن.. 79

2-5-6- مشاهده دقیق آیات الهی، مقدمه تعقل. 79

2-5-7- حجت ودلیل. 80

2-5-8- بصیر و بینای مطلق فقط خداوند. 81

2-5-9-بصر بودن خداوند به بندگانش... 82

2-5-10- عبرت گرفتن از اقوام گذشته. 82

2-5-11-چشم های منقلب.. 84

2- 5-12 - دوزخ، نتیجه چشم های نابینا84

2-5-13- کور دلان، بینا85

2-5- 14- تکذیب معاد. 86

2-5-15- چشم پوشی سدی در برابر گناه87

2-6- یاد کرد قرآن از تصرف در چشم و بصر. 88

2-7- وجوه و معانی بصیر در قرآن مجید. 88

2-8- رؤیت درلغت.. 94

2-8-1- معانی به کار رفته در قرآن کریم برای «رای»96

2-8-1-1- دیدن ظاهری.. 96

2-8-1-2-باور داشتن.. 97

2-8-1-3-شناختن /دانستن / یافتن.. 98

2-8-1-4-قالب معنایی مشاهده کردن. 99

2-8-1-5-قالب معنایی درک کردن. 100

2-8-1-6-چشم انداز نیکو. 101

2-8-1-7-رؤیا101

2-8-1-8-آموختن.. 102

2-8-1-9-عبرت گرفتن.. 102

2-8-1-10-ریا کردن. 103

2-8-1-11-عقل ظاهر بین.. 104

2-9- نظر. 104

2-9-1- انواع نظر و منابع و موضوعات شناخت.. 107

2-9-1-1- طبیعت.. 107

2-8-2-2- انسان. 108

2-8-2-3-تاریخ.. 110

2-8-2-4-قرآن. 111

2-8-2-5-خداوند. 111

2-10- فرق نظر و رؤیت.. 112

فصل سوم: نتیجه گیری.. 114

3-1- مقدمه. 115

3-2- جمع‌بندی.. 116

3-3- نتیجه گیری.. 117

3-4- پیشنهادات.. 119

منابع و مآخذ. 120

منابع فارسی.. 120

منابع عربی.. 121

Abstract125

 

«ﻗﺮآن» ﻣﺘﻨﯽ ﺳﺮﺷﺎر از ﭘﯿﭽﯿﺪﮔﯽﻫﺎي زﺑﺎﻧﯽوﻣﻌﻨﺎﯾﯽ اﺳﺖ، ﮐﻪ در زﻣﺎﻧﯽ مشخص و در ﺑﺴﺘﺮفرهنگیﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺧﺎﺻﯽ ﻧﺎزل ﺷﺪه اﺳﺖ؛ اﻣﺎ ﺑﻨﺎ ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎد راﯾﺞ ﺣﻮزه ﻣﺒﺎﺣﺚ ﺗﻔﺴﯿﺮي، ﻧﻮع ﺑﯿﺎﻧﺶ، زﻣﺎن ﻣﻨﺪ و ﻣﮑـﺎن ﻣﻨﺪ ﻧﯿﺴﺖ و ﺑـﻪ ﻫﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ، در ﭼﺎرﭼﻮب ﻫﺎي ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮ ﻓﻀﺎي ﻧﺰول ﺧﻮد، ﻣﺤﺪود ﻧﺸﺪه و زﯾﺮ ﭼﺘﺮ ﻫﯿﭻ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﯾـﺎ ﻗﻮﻣﯿﺘﯽ ﻧﺮﻓﺘﻪ، اﻣﺎ آ نﻫﺎ را ﻧﯿﺰ در ﺑﯿﺎن ﺧﻮﯾﺶ ﻟﺤﺎظ ﮐﺮده اﺳﺖ.

از دﯾﮕﺮ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي اﯾﻦ ﻣﺘﻦ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻤﺘﺮ ﺑـﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﯾﮏ ﺟﺎ و در ﮐﻨﺎر ﻫﻢ ﭘﺮداﺧﺘﻪ؛ ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻢ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺣﮑﻤﺘﯽ اﻟﻬﯽ و ﻫﻢ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺳﯿﺮ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻧﺰوﻟﺶ ﮐﻪ در ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ ﻫﺎ و ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ، در ﻃﯽ مدت 23 سال، آرام آرام شکل گرفته است و هربار در هر بخش به موضاعات متنوعی پرداخته است، بنابراین برای کشف معنای خاصی از قرآن کریم باید نگاهی کل نگر داشت و هر زاویه معنا را در گوشه ای از ساحت های قرآن جست و جو نمود.

ﺗﺎرﯾﺦ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻗﺮآﻧﯽ، اراﺋﻪ ﮐﻨﻨﺪه روش ﻫﺎﯾﯽ ﻣﺘﻔﺎوت، در طریق تفهیم ﺻﺤﯿﺢ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﻄﺮح ﺷﺪه در ﻗﺮآن و از ﺟﻤﻠﻪ ﻓﻬﻢ واژﮔﺎﻧﯽ آن اﺳﺖ. پژوهش و تحققی برای فهم معنای مورد استفاده از یک واژه در میان اعراب به دلیل رسیدن به معنای دقیق آن واژه در قرآن، استفاده از روش های تفسیر قرآن با قرآن و روایت و توجه به فضای و شان نزول آیات و نیز توجه به دیدگاه های کلامی، فلسفی، فقهی و عرفانی به این کتاب، نمونه هایی از تلاش های فکری محققان در ارتباط با این کتاب عزیز است.

ریشه شناسی واژه، بررسی همنشینی و جانشینی های آن و توجه به سیاق، مترادفات و متضادهای یک واژه بخشی از این تلاش ها است، که در این پژوهش تلاش شده است تا سه واژه بصر، رویت و نظر از منظر ریشه شناسی مورد بررسی و پژوهش قرار گیرد؛ لذا در این فصل محقق ضمن تشریح بیان مساله، اهداف و اهمیت و ضرورت تحقیق را بیان می کند و با طرح سوالات و فرضیات در فصل های آتی پژوهش تلاش میکند تا فرضیات ارائه شده را مورد بررسی وپژوهش قرار دهد.

 

 

2-1-بیان مساله

ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ ﻣﺘﻨﯽ ﭼﻨﺪﻻﯾﻪ و ﺳﺮﺷﺎر از ﭘﯿﭽﯿﺪﮔﯽ ﻫﺎي زﺑﺎﻧﯽ ـ ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ اﺳﺖ. ﯾﮑﯽ از ﺳﻄﻮح اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب ﻧﯿﺰ ﻻﯾﻪ اﻟﻔﺎظ اﺳﺖ .ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺎرﯾﺦ ﻋﻠﻮم ﻗﺮآﻧﯽ، ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﺗﻼش ﻫﺎي ﮔﺴﺘﺮده ﺑﺸﺮ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﮐﺸﻒ ﻣﻌﺎﻧﯽ اﻟﻔﺎ ارﺗﺒﺎط آ نﻫﺎ ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ اﺳﺖ. ﯾﮑﯽ از ﻋﻠﻮم ﻧﻮﺑﻨﯿﺎد ﮐﻪ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻋﻠﻮم ﻗﺮآن ﻧﯿﺰ از آن استفاده می کند، ﻋﻠﻢﻣﻌﻨﺎﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ. ﻣﻌﻨﺎﺷﻨﺎﺳﯽ داﻧﺸﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﮐﺸﻒ ﺳﺎز و ﮐﺎر اﺟﺰاء ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﻨﻈﻮر دﻫﻨﺪه ﯾﮏ ﻣﺘﻦ، ﺑﻪ دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻻﯾﻪ ﻫﺎي ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ آن ﻣﯽ ﭘﺮدازد و در اﯾﻦ راﺳﺘﺎ، ﺑﻪ ﻫﻤﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺆﺛﺮ در ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﻌﻨﺎي ﻣﺘﻦ ﺗﻮﺟﻪ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ.

دانش بررسی و مطالعه معانی در زبانهای انسانی معناشناسی می باشد. در نهایت می توان گفت، بررسی ارتباط میان واژه و معنا را معناشناسی می نامند. یکی از ابزار ها و روش های مهم فهم متون دانش معناشناسی می باشد که به بررسی و مطالعه ی معنا می پردازد. از زمان پیدایش آن به عنوان علمی معناشناسانه، حداکثر از نیم قرن نمی گذرد. ایزوتسوه زبان شناس ژاپنی که مطالعات زیادی حول محور معناشناسی قرآن انجام داده است، آن را تحقیق و مطالعه تکمیلی در مورد واژگان کلیدی زبان تعریف نموده است[1] زبان شناسان بر این باورند که فعالیتهای زبانی و کلامی، تنها از کلمات تشکیل نشده و دانش معناشناسی به تحلیل واژه ها محدود نمی شود، بلکه به تحلیل و روابط میان واژگان و معانی آنها تأکید دارد[2] روابط هم نشینی و جانشینی که در دانش معناشناسی نیز مورد توجه است، از نشانه های زبانی است که به ترکیب واژگان در کلام مرتبط می شوند. محور هم نشینی یا مجاورت، در واقع همان محور افقی کلام می باشد که اجزای آن در کنار هم قرار می گیرند و عبارت به صورت خطی یا افقی مورد تحلیل قرار می گیرد و به دامنه معانی اضافه می کند؛ اما در محور جانشینی (مشابهت)، جمله به صورت عمودی در نظر گرفته می شود، به نحوی که اگر یک واژه در عبارت قرار گیرد واژگان مرتبط با آن نمی توانند در کنار آن واقع گرردند و سبب چند معنایی می گردد.[3]

موضوع معرفت دینی و چگونگی معناپژوهی متون دینی از جدیترین محورها در عرصه پژوهش های دینی در عصر حاضر است و استفاده از روش های سنتی در فهم قرآن کریم اگر چه پسندیده است اما با توجه به شبهات و مسائل جدیدی که در حوزه قرآن پژوهی مطرح گردیده است کافی نیست. یکی از روش های به کارگرفته شده برای پرکردن این خلا در دوران حاضر، معناشناسی است که از روش های نوین تحقیق و پژوهش در قرآن کریم است.

این پژوهش با رویکردی معناشناختی به آیات قرآن کریم به بررسی نمونه هایی از الفاظ این کتاب شریف بر اساس چهارچوب های معناشناختی پرداخته و سعی در ارائه الگویی معناشناختی برای مطالعات قرآنی دارد زیرا با این روش عناصر و ابعاد گوناگونی که تشکیل دهنده معنای متن هستند لحاظ می گردد و معناشناس قادر به ارائه لایه ای جدید از معانی الفاظ آیات شریفه خواهدبود.

کتاب دینی و هدایت قرآن، می باشد، و برای دست یابی به رشد شخصیت و خودشناسی بهترین راه را نشان می دهد؛ زیرا انسان تنها موجودی می باشد که از دو بعد مادی و غیر مادی شکل گرفته است. بنابراین شناخت معنا و مفهوم واژه های قرآنی اهمیت و ارزش زیادی دارند در قرآن سه واژه به معنایی نزدیک بهم آمده است. که رویت، نظر و بصر است.

انسان دارای چشم، گوش و دیگر ابزارهای شناختی است. یکی از ابزارهای بسیار مهم و اساسی شناخت، چشم است؛ چرا که به انسان کمک می کند تا پیرامون را ببیند و بشناسد. از آنجایی که این ابزار شناختی از ویژگی مطابقت میان ذهن و خارج برخوردار است. از مهم ترین ابزارها و ابتدایی ترین آنها در شناخت حقایق و واقعیت های جهان به شمار می رود. در قرآن کریم نگاه کردن و دیدن جزء حواسی ذکر شده که وسیله ای برای اندیشیدن درک کردن به شمار می رود. در روز قیامت به همراه بقیه اعضاء و جوارح انسانی مورد بازخواست قرار می گیرد.[4]

نظر در قرآن به معانی مختلفی همچون نظر کرد - نگريست - نگاه کردن ونگريستن (در عبارت "يَنظُرُونَ إِلَيْکَ نَظَرَ ﭐلْمَغْشِيِّ عَلَيْهِ مِنَ ﭐلْمَوْتِ[5]) آمده است.

بَصر: به معنای "چشم" آمده،[6] یعنی عضوی که ناظر است؛ مانند: «کَلَمْحِ الْبَصَرِ»[7] (همانند چشم برهم زدن)، و نیز بر نیروی بینایی که در چشم وجود دارد و همچنین بر نیروی ادراک کننده‌ی دل، "بصر" گفته می‌شود.[8]

خداوند متعال در آفرینش انسان او را به وسایلی مجهز کرد که به وسیله آنها با جهان جارج ارتباط برقرار کرده و حوادث و وقایع اطراف را دک کند، از جمله این ابزارها چشم و قلب است، واژه بصر و مشتقات آن در قرآن کریم بار بوده است. واژه رأی نیز14بار در قرآن کریم تکرار شده است و واژه نظر و مشتقاتش نیز 56بار در قرآن تکرار داشته است، آیات قرآن از این سه واژه نه تنهابرای دریافت درک و بصیرت مادی تایید داشته اند بلکه از این واژگالن برای درک و فهم معنوی نیز تاکید فراوانی داشته اند از این رو پژوهش بر روی این واژگان امری ضروری است.

باتوجه به معنایی نزدیک این سه واژه در قرآن در این پژوهش به بررسی و مقایسه این سه واژه از منظر معنایی می پردازیم.

 

 

[1]-ایزوتسو، توشیهیکو 2007 ، الله و الانسان فی القرآن، ترجمه: هلال محمدالجهاد، ط: 1 ،بیروت: المنظمه العربیه.، ص4.

[2]-اختیار، منصور، 1385، معناشناسی، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.ص38

[3]-احمدی، بابک، ، 1391، از نشانه های تصویری تا متن، چاپ 10، تهران: نشر مرکز.ص33

[4]-علمایی نسیبه ، لطفی مهدی. 1394. حوزه مفهومی رویت در قرآن کریم. مطالعات قرآنی شماره22، ص86.

[5]-قرآن کرمی، سوره محمد، آیه20

[6]-فراهیدى، خلیل‌بن‌احمد؛ 1410ق‌کتاب العین‌، قم‌، هجرت‌، ، چاپ دوم، ج7، ص117.

[7]-قرآن کریم، سوره نحل، آیه77

[8]-راغب اصفهانى، 1412ق حسین‌بن‌محمد؛ المفردات فی غریب القرآن، چاپ اول، ‌بیروت، ‌دارالعلم الدارالشامیة، ، ص127.

برای این فایل تا کنون نظری ارسال نشده است

برای ارسال نظر باید عضو سایت باشید

تعداد کاراکتر مجاز:

برچسب های مرتبط


فهرست کتابخانه نسل جوان ایران

نویسندگان برتر و فعال نسل جوان ایران

تاییدیه های سایت


درگاه بانک ملت

شبکه های اجتماعی نسل جوان ایران


فن آوری های روز دنیا


آرشیو فن آوری های روز دنیا

جدیدترین اخبار سایت


پایگاه خبری نسل جوان ایران