نسل جوان ایران

علوم انسانیفقه و مبانی حقوق اسلامیفقه در اجتهاد و تقلید

بررسی مفهوم تقوی از منظر قرآن کریم و نهج البلاغه بر اساس تفسیر المیزان و شرح نهج البلاغه علامه جعفری

ارسال کننده : جناب آقای رضا رحیمی
سطح فعالیت : مدیر کل
ایمیل : reza.rahimi663[@]gmail.com
تاریخ ارسال : ۲۲ مرداد ۱۳۹۹
دفعات بازدید : 104
زبان نوشتاری : فارسی
تعداد صفحه : 112
فرمت فایل : word
حجم فایل : 640kb

قیمت فایل : 50,000 تومان
خرید فایل

امتیاز مثبت : 2
امتیاز منفی : 0

دانلود پایان نامه و مقاله
محل سفارش تبلیغات شما

واژه ی (تقوی) به معنای پرهیز از حرام های خداوند و خویشتن داری از گناه و پروا نمودن از معبود بی همتا،از رایج ترین واژگان قرانی و نهج البلاغه است، که سهم به سزائی در سعادت و رستگاری بشر دارد و در حقیقت،عام ترین مولفه ی اخلاقی و سرآمد فضائل اخلاقی است، که گستره مفهومی و مصداقی آن وسیع می باشد. قرآن و پس از آن نهج البلاغه، تقوی را زمینه پذیرش هدایت و متقین را شایسته آن می داند. تقوی را موجب ازدیاد برکات ارضی و سماوی و عامل مؤثر در بهبود اقتصاد می داند. در نهج البلاغه نیز بر این معنی تأکید شده که تقوی حفاظ و پناهگاه است نه زنجیر و زندان و محدودیت. در این پایان نامه سعی خواهد شد با استفاده از روش توصیفی _تحلیلی، ضمن تبیین مفهوم لغوی و اصطلاحی واژه تقوی، به تبیین و تحلیل مفهوم کلمه تقوی در قرآن و نهج البلاغه با استفاده از تفسیر المیزان علامه طباطبائی و تفسیر نهج البلاغه علامه جعفری بپردازیم.

چکیده12

فصل اول (کلیات تحقیق)13

1-1- مقدمه. 14

1-2- بیان مسئله تحقیق.. 15

1-3- اهمیت وضرورت تحقیق.. 17

1-4- پرسش های تحقیق.. 17

4-1-1- پرسش های اصلی.. 17

1-4-2- پرسش های فرعی.. 17

1-5- فرضیه های تحقیق.. 17

1-5-1- فرضیه های اصلی.. 17

1-5-2- فرضیه های فرعی.. 18

1-6- پیشینه تحقیق.. 18

1-7- روش تحقیق.. 19

1-8- جنبه نو آوری تحقیق.. 20

1-9- سازماندهی تحقیق.. 20

فصل دوم (مبانی نظری و تعریف مفاهیم)21

2-1- مفهوم تقوی.. 22

2-1-1- مفهوم لغوی تقوی.. 22

2-1-2- تقوی در اصطلاح.. 23

2-1-3- تقوی در احادیث... 24

2-1-4- گونه های فعلی و اسمی تقوی در قرآن. 25

2-1-4-1- بررسی گونه های فعلی 1 (ثلاثی مجرد)26

2-1-4-2- بررسی گونه های فعلی 2 (ثلاثی مزید)26

2-1-4-3- بررسی گونه های اسمی واژه ی تقوی.. 27

2-1-5- مراتب تقوی.. 28

2-1-6- اهمیت تقوی.. 29

2-1-7- حقیقت تقوی.. 30

2-1-8- رابطه جانشینی.. 32

2-1-8-1- خوف... 33

2-1-8-1-1- معنای لغوی خوف... 33

2-1-8-1-2- رابطه خوف و تقوی.. 33

2-1-8-2- اجتناب... 35

2-1-8-2-1- معنای لغوی اجتناب... 35

2-1-8-2-2- رابطه اجتناب و تقوی.. 36

2-1-8-3- ایمان. 36

2-1-8-3-1- معنای لغوی ایمان. 36

2-1-8-3-2- رابطه تقوی و ایمان. 37

2-1-8-4- اطاعت... 38

2-1-8-4-1- معنای لغوی اطاعت... 38

2-1-8-4-2- تفاوت اطاعت و تقوی.. 38

2-1-9- رابطه تقابلی (تضاد)38

2-1-9-1-کفر. 38

2-1-9-1-1- معنای لغوی کفر. 39

2-1-9-2- فسق و فجور. 39

2-1-9-2-1- معنای لغوی فسق و فجور. 39

2-1-9-2- طغیان. 40

2-1-9-2-1- معنای لغوی طغیان. 40

2-1-9-3- استکبار. 40

2-1-9-3-1- معنای لغوی استکبار. 41

فصل سوم(تقوی در قرآن کریم)42

3-1- وجوه معنایی واژه در قرآن. 43

3-1-1- ترس و خشیت... 45

3-1-2- پرستیدن. 47

3-1-3- عدم سرپیچی و نافرمانی.. 49

3-1-4- موحد شدن (توحید)51

3-1-5- اخلاص.... 52

3-1-6- ایمان. 54

3-1-7- محفوظ داشتن، نگاه داشتن.. 55

3-1-8- ترسیدن و تقیه کردن. 56

3-1-9- توبه. 57

3-1-10- نتیجه گیری از بررسی وجوه معنایی واژه تقوی در قرآن. 57

3-2- کاربرد تقوی در قرآن. 60

3-2-1- پوشش معنوی.. 61

3-2-2- توشه. 62

3-2-3- ملاک برتری انسانها63

3-2-4- عدالت در رفتار و گفتار. 65

3-2-5- رعایت اوامر و نواهی خداوند. 67

3-2-6- تقوی امری قلبی.. 68

فصل چهارم (تقوی در نهج البلاغه)70

4-1- تقوی در نهج البلاغه. 71

4-1-1- خطبه شانزدهم. 73

4-1-2- خطبه هشتاد و سوم. 77

4-1-3- خطبه صد و چهاردهم. 85

4-1-4- خطبه صد و پنجاه و هفتم. 86

4-1-5- خطبه صد و شصت و هفت... 87

4-1-6- خطبه صد و هفتاد و ششم. 87

4-1-7- خطبه صد و هشتاد و دوم. 89

4-1-8- خطبه صد و هشتاد و سوم. 90

4-1-9- خطبه شصت و چهارم. 92

فصل پنجم(مقایسه دیدگاه علامه طباطبایی و علامه جعفری در خصوص تقوی)95

5-1- مقایسه دیدگاه علامه طباطبایی و علامه جعفری در خصوص تقوی.. 96

نتیجه گیری.. 103

پیشنهادات... 105

منابع. 106

منابع فارسی.. 106

منابع عربی.. 108

مقالات... 109

پایان نامه و رساله. 110

یکی از اموری که در فرهنگ اسلامی و متون دینی از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است و بلکه به حق می توان گفت اساس تمام کمالات و ترقیات روحانی و معنوی انسان است، تقوی و پرهیزکاری و دوری از آلودگی ها و گناهان است. در آیات قرآن کریم ۲۴۳ واژه تقوی به صورت اسمی و فعلی و به عنوان صفت به کار رفته و بیشتر به صورت (اتقوا الله) آمده است. معدودی از این تعداد، به صورت (اتقوا ربکم) یا (اتقوا الله الذی خلقکم) به کار رفته است. این تعداد فعل امر به صراحت نشان می دهد که تا چه حد رعایت تقوی اهمیت دارد و تا چه حد انسان از تقوی غفلت می کند. از جمله این اوامر این است که می فرماید: (اتقوا الله يأولي الألبب لعلكم تفلحون) پس ای خردمندان عالم! از خدا بترسید، باشد که رستگار شوید. و نیز می فرماید: (اتقوا الله حق تقاته)[1] از خدا بترسید، چنانچه شایسته خدا ترس بودن است.

در نهج البلاغه نیز تقوی از رایج ترین کلمات این کتاب شریف است. در کمتر کتابی مانند نهج البلاغه بر عنصر تقوی تکیه شده و در نهج البلاغه به کمتر معنی و مفهومی به اندازه تقوی عنایت شده است. تقوی در نهج البلاغه نیرویی است روحانی که بر اثر تمرین های زیاد پدید می آید و پرهیزهای معقول و منطقی از یک طرف سبب و مقدمه پدید آمدن این حالت روحانی است و از طرف دیگر معلول و نتیجه آن است و از لوازم آن به شمار می رود. این حالت، روح را نیرومند و شاداب می کند و به آن مصونیت میدهد. انسانی که از این نیرو بی بهره باشد، اگر بخواهد خود را از گناهان مصون و محفوظ بدارد چاره ای ندارد جز این که خود را از موجبات گناه دور نگه دارد، و چون همواره موجبات گناه در محیط اجتماعی وجود دارد ناچار است از محیط کنار بکشد و انزوا و گوشه گیری اختیار کند. علامه جعفری، نهج البلاغه را در عالی ترین سطح بلاغت و فصاحت می داند و معتقد است اگر بلاغت، اساسی ترین رکن نهج البلاغه نباشد، قطعا یکی از ارکان عظمت این کتاب است؛ زیرا واقعیات و حقایق را در زیباترین اسلوب بیان کرده است. حال سوالی که مطرح می شود اینست که با توجه به تفسير الميزان علامه طباطبائی و تفسیر نهج البلاغه علامه جعفری، مفهوم تقوی در قرآن و نهج البلاغه چیست؟ سعی خواهیم نمود در راستای پاسخگویی به سوال طرح شده، به بررسی و تحلیل مفهوم تقوی از منظر قرآن کریم و نهج البلاغه بر اساس تفسیر المیزان و شرح نهج البلاغه علامه جعفری پرداخته شود.

 1-2- بیان مسئله تحقیق

یکی از دستورات خداوند متعال، که در قرآن کریم در اشکال و قالب های گوناگون برای بندگان بیان شده است تقوی می باشد. تقوی از (وقایة) و وقایه به معنی حفظ شیء است، از آن چه به او زیان برساند. خداوند متعال در قرآن مجید در ۲۴۰ مورد موضوع تقوی را با اشکال مختلف مورد تشویق و دستور جدی و نتایج حیات بخش آن را تصریح فرموده است. قرآن تقوی را زمینه پذیرش هدایت و متقین را معرفی می نماید. تقوی را موجب ازدیاد برکات شایسته آن می داند و آن را زمینه مصاحبت با خودش ارضی و سماوی و عامل مؤثر در بهبود اقتصاد می داند. از قرآن بر می آید که تقوی راه رستگاری و راه نجات است، نجات در دنیا و در آخرت، خداوند در قرآن متقین را بشارت می دهد به اجرکبیر، فضل كبير، مغفره و اجر کریم و رحمت و رضوان و با عنایتی بهشتی و اینکه عاقبت بخیری در بهشت برای متقین می باشد.

این واژه در نهج البلاغه نیز بارها و بارها مورد اشاره قرار گرفته است. امیرالمومنین (ع) در سخنان مبارکش که سید رضی (ره) در نهج البلاغه جمع آوری فرموده، در ۷۷ مورد تقوی را مورد توصیه و تأکید قرار داده است. این واژه در نهج البلاغه نیرویی روحانی است که بر اثر تمرین های زیاد پدید می آید و پرهیزهای معقول و منطقی از یک سو، سبب و مقدمه پدید آمدن این حالت روحانی است و از طرف دیگر، معلول و نتیجه آن است و یکی از لوازم تقوی به شمار می آید، نه این که مترادف با لفظ تقوی باشد. می توان گفت؛ تقوی آن حالت مقدس نفسانی است که اعمال انسان را تحت کنترل خود در می آورد و در بین نیروهای درونی و اعمال خارجی انسان هماهنگی ایجاد کرده و انسان را با خدا مربوط می سازد و حجاب های بین جهان مادی و ماورای طبیعت را برمی دارد و پرهیزهای معقول و منطقی از یک طرف سبب و مقدمه پدید آمدن این حالات روحانی است، از طرف دیگر معلول و نتیجه آن است و از لوازم آن به شمار می رود و این حالت روح را نیرومند و شاداب می کند و به آن مصونیت می دهد.

المیزان فی تفسیر القران که بیشتر به تفسیر المیزان شهرت دارد از جامع ترین و مفصل ترین تفاسیر شیعی توان به زبان عربی است که در قرن چهاردهم هجری به قلم علامه سید محمدحسین طباطبایی نگاشته شده است. ایشان تقوی را مزیت حقیقی معرفی نموده که آدمی را بالا می برد و به سعادت حقیقیش که همان زندگی طیبه و ابدی در جوار رحمت پروردگار است می رساند. از نظر ایشان تنها وسیله برای رسیدن به سعادت آخرت همان تقوی است که به طفیل سعادت آخرت سعادت دنیا را هم تأمین می کند همچنین یکی از شروح ارزشمند، در میان شرح های متعددی که در عصر حاضر بر نهج البلاغه نگاشته شده، ترجمه و تفسیر نهج البلاغه، تألیف ارزشمند علامه محمد تقی جعفری به زبان فارسی است. این دانشمند فرزانه که عمری را به بررسی آراء و اندیشه های متفکران و فیلسوفان و عارفان شرق و غرب گذرانده و دهها اثر ارزشمند را پدید آورده بود، در دو دهه اخیر عمر پربار خویش، تمامی وجهه همت خود را مصروف ترجمه و شرح نهج البلاغه کرده بود. بهره گیری از منابع متعدد تشیع و تسنن، تفاسیر، تواریخ، دیوان ها، به ویژه از مثنوی معنوی و سخنان و نوشته های نویسندگان و پژوهشگران خارجی از امتیازات این کتاب می باشد. استاد جعفری به علت نوع بینش عمیق و همه جانبه ای که داشت، کوشید در این تفسیر، ابعاد مختلف فلسفی، کلامی، عرفانی، فقهی، حقوقی، جامعه شناختی، فلسفه سیاسی، فلسفه حقوقی، و روانشناختی کلام مولی امیرالمؤمنین (ع) را دریابد. توجه به همین ابعاد است که شرح استاد را از سایر شروح گذشته و معاصر، متمایز می گرداند از نگاه ایشان، تقوای الهی سرچشمه حرکت به سوی تمام خوبی ها و نیکی هاست چرا که وقتی انسان در درون خود احساس مسئولیت کند حرکت او به سوی اطاعت اوامر الهی و ترک معاصی آغاز می شود، و شب زنده داری ها و روزه گرفتن ها بخشی از آثار این خدا ترسی باطنی است که نامش تقوی است. بر همین مبنا در این پایان نامه سعی خواهیم نمود به بررسی و تحلیل مفهوم تقوی از منظر قرآن کریم و نهج البلاغه بر اساس تفسير الميزان و شرح نهج البلاغه علامه جعفری پرداخته شود.

بدین دو این جهت بررسی دقیق و همه جانبه مفهوم تقوی از منظر قرآن کریم و نهج البلاغه بر اساس تفسیر الميزان و شرح نهج البلاغه علامه جعفری و همچنین تحلیل اهمیت و آثار این مقوله در این پایان نامه مدنظر است.

 

[1] . آل عمران، آیه 102

برای این فایل تا کنون نظری ارسال نشده است

برای ارسال نظر باید عضو سایت باشید

تعداد کاراکتر مجاز:

برچسب های مرتبط


فهرست کتابخانه نسل جوان ایران

نویسندگان برتر و فعال نسل جوان ایران

تاییدیه های سایت


درگاه بانک ملت

شبکه های اجتماعی نسل جوان ایران


فن آوری های روز دنیا


آرشیو فن آوری های روز دنیا

جدیدترین اخبار سایت


پایگاه خبری نسل جوان ایران