نسل جوان ایران

علوم انسانیفقه و مبانی حقوق اسلامیآیات الحکام

بررسي جاذبه هاي قرآن در سده هاي نخستين با تكيه بر كتاب قتلي القرآن ثعلبي

ارسال کننده : جناب آقای رضا رحیمی
سطح فعالیت : مدیر کل
ایمیل : reza.rahimi663[@]gmail.com
تاریخ ارسال : ۱۱ تیر ۱۳۹۹
دفعات بازدید : 152
زبان نوشتاری : فارسی
تعداد صفحه : 86
فرمت فایل : word
حجم فایل : 1.03mb

قیمت فایل : 50,000 تومان
خرید فایل

امتیاز مثبت : 2
امتیاز منفی : 0

دانلود پایان نامه و مقاله
محل سفارش تبلیغات شما

جستار پیش رو تلاش دارد تا بررسي جاذبه هاي قرآن در سده هاي نخستين با تكيه بر كتاب قتلي القرآن ثعلبي را مورد بررسی قرار دهد، این پژوهش جاذبه های معنوی قرآن بر روح و عاطفه و هم چنین جاذبه های قرآن در سده های نخست مورد بررسی قرار می گیرد. نظر به اين كه تأثیرگذاری قرآن براي مخاطبان اوليه تاكنون تبیین نشده است، و مساله تاريخي و فرهنگي آن بررسي نشده است اين تحقيق مي تواند از اين نظر نو و در خور تحقيق باشد كه جريان شناسي مي كند و ابعاد موضوع را با تكيه بر يك كتاب مشخص و ابعاد آن بررسي مي كند. چنان می نماید که اگر قرآن بر دل هایی تأثیرگذار بوده، ناشی از دل های مستعدی بوده است که در نظایر عرفا و متصوفه پیدا می شده؛ لذا در این تحقیق، بررسی ادبیات ثعلبی از این بعد مورد توجه قرار می گیرد. بدیهی است که وقتی مشرب فکری ثعلبی تحلیل شود، نقد ادبیات و قصص او نیز ممکن می گردد؛ چون ریشه تفکرات ثعلبی از صوفیه یا همان مشرب فکری سرچشمه می گیرد.

Contents

چکیده7

فصل اول. 8

کلیات تحقیق. 8

گفتار اول: مقدمه. 9

گفتار دوم: بیان مسئله. 10

گفتار سوم: اهمیت و ضرورت انجام تحقيق. 12

گفتار چهارم: سوالات تحقیق. 13

گفتار پنجم: فرضیه های تحقیق. 13

گفتار ششم: اهداف تحقیق. 14

گفتار هفتم: پیشینه تحقیق. 14

گفتار هشتم: روش گرد آوری اطلاعات.. 15

گفتار نهم: تعاریف نظری واژه ها16

بند اول: تأثیرات قلبی. 16

بند دوم: مشرب فکری.. 16

بند سوم: جاذبه های قرآن. 16

بند چهارم: ثعلبی. 17

بند پنجم: کتاب قتلی القرآن. 17

گفتار دهم: سازماندهی پژوهش... 17

فصل دوم18

مبانی نظری.. 18

گفتار اول: مقدمه. 19

گفتار دوم: ثعلبی یا ثعالبی. 19

گفتار دوم: شرح حال. 20

گفتار سوم: مختصری از شرایط سیاسی اجتماعی نیشابور. 22

گفتار چهارم: آثار. 24

گفتار پنجم: الکشف و البیان عن تفسیر القرآن یا تفسیرالثعلبی. 26

بند اول: جایگاه «تفسیر الکشف و البیان» در میان اندیشمندان قرآن و حدیث.. 30

بند دوم: منابع تفسیر ثعلبی. 31

بند سوم: تحلیل منابع. 32

گفتارچهارم: روش تفسیری.. 33

گفتار ششم: جایگاه و اعتبار. 34

گفتار هفتم: تأثیر بر آثار بعدی.. 35

گفتار هشتم: انتقاد از ثعلبی و تفسیر او. 36

گفتار نهم: تفسیر ثعلبی در دوران معاصر. 38

گفتار دهم : کتاب قتلی القرآن. 39

بند اول: موضوع کتاب قتلی القرآن. 40

بند دوم: جایگاه کتاب قتلی القرآن. 40

گفتار یازدهم: عرائس المجالس... 41

بند اول: جایگاه و ویژگی کتاب عرائس المجالس... 43

گفتار دوازدهم: فضایل اهل بیت در تفسیر ثعلبی. 44

گفتار سیزهم: فضایل انحصاری اهل بیت در آیات، از منظر ثعلبی. 45

بند اول: آیه بقره45

بند دوم: آیه انسان. 46

بند سوم: آیه آل عمران. 46

بند چهارم: آیه مائده47

بند پنجم: آیه شوری.. 47

بند ششم: آیه رعد48

بند هقتم: آیه مریم48

بند هشتم: آیه احزاب.. 49

بند نهم: سوره حاقه. 49

گفتار سیزدهم: جمع بندی.. 49

فصل سوم51

توصیف قصص تاثیر گذاری قرآن بر اشخاص(توصیف تاثیر قرآن بر مستعمان صوفی) با تاکید بر کتاب قتلی القرآن ثعلبی. 51

گفتار اول: مقدمه. 52

گفتار دوم: قرآن و مستمعان صوفی. 52

گفتار سوم: حکایت های ثعلبی در زمینه تاثیر گذاری.. 53

بند اول: حکایت رابطه تلاوت قرآن و تاثیر گذاری بر صوفیه. 54

بند دوم: حکایت تاثیر سماع قرآن بر مردگان. 58

بند سوم: حکایت رابطه تاثیر موسیقی قرآن بر صوفیه. 59

بند چهارم: حکایت رابطه تاثیر بعد جمالی سماع قرآن بر شخص... 62

بند پنجم: حکایت رابطه تاثیر وحی قرآنی بر شنوندگان. 64

بند ششم: حکایت اعجار قرآن بر صوفیان. 65

گفتار چهارم: حکایت های کوتاه در زمینه تاثیر گذاری سماع قرآن بر اشخاص با تاکید بر کتاب ثعلبی. 69

بند اول: حکایت های کوتاه کوتاه در زمینه تاثیر گذاری قرآن بر اشخاص... 70

بند دوم: حکایت های کوتاه در زمینه تاثیر گذاری قرآن بر اشخاص... 72

بند سوم: حکایت های بلند در زمینه تاثیر گذاری قرآن بر اشخاص... 74

فصل چهارم77

تحلیل انتقادی رابطه قرآن و تاثیر پذیری اشخاص از آن. 77

گفتار اول: مقدمه. 78

گفتار دوم: قرآن و مخاطبان آن. 79

گفتار سوم: متن قرآن و رابطه آن با اشخاص... 80

گفتار چهارم: قرآن و نخستین مستمعان. 81

گفتار پنجم: قرآن و قریشیان. 83

گفتار اول: مقدمه

قرآن مجید معجزه ي جاوید خاتم پیامبران، در طول تاریخ جلوه ها، کمالات و فوق بشري بودنش را اثبات کرده است. این کتاب مقدس از زمان نزول بر پیامبر(ص)، جاذبه ها و معجزه های گوناگونی داشته است که در کتاب ها و در ادیان مختلف ذکر شده است. هم چنین مهم ترین جاذبه های قرآن را می توان جاذبه نظم و آهنگ قرآن، جاذبه اعتقادی قرآن، جاذبه های اخلاقی قرآن، جاذبه اجتماعی قرآن، جاذبه احکام قرآن و جاذبه تفکر قرآن در سده های نخستین نامید. قرآن پیرامون مسائل مختلفی صحبت می کند که يكي از ابعاد برجسته قرآن جاذبه هاي معنوي بر روح و عاطفه است، چنان که قرآن در سوره های مختلفی تاثیر پذیری بر روح و عاطفه را بیان کرده است که نمی توان از آن چشم پوشی کرد. و به شیوه های متنوع و گوناگونی (داستان ها، روایات، احادیث و..........) این مسئله را بیان کرده است که به خودی خود تفکر و تدبر در این آیات باعث پرورش روح، آرامش خاطر، احساس اطمینان، رشد عاطفه و...... در انسان می شود.(حیدر نژاد، 1388:19).

تفسیر قرآن در دهه های نخستین پیدایش اسلام تولد یافت و همچنان به حیات خود ادامه می دهد. در این تاریخ طولانی و پرفراز و نشیب هرازگاهی در گوشه ای از جها ن اسلام مفسری سربرآورده که با عرضۀ طرحی نو در تفسیر بر روش و محتوای آثار مفسران بعدی اثرگذار بوده است. از جملۀ این مفسران ثعلبی نیشابوری است. ابواسحاق احمد بن محمد بن ابراهیم ثعلبی، مفسر، محدث، مقری و واعظ اهل نیشابور، در قرن چهارم و پنجم هجری می زیست. دو اثر مشهور وی در حوز ه های تفسیر و قصص پیامبران بر آثار بعدیِ تألیف شده در این دو حوزه تأثیر بسزایی گذاشته اما با وجود این، شخصیت و آثار وی، به دلایلی، در پژوهش های قرآنی و تفسیری چندان مورد توجه نبوده و به نحوی شایسته شناسانده نشده است. در این پژوهش ضمن نشان دادن اهمیت و رواج آثار ثعلبی در قرون گذشته، دلایل کم توجهی متأخران به تفسیر او بررسی خواهد شد. در این پژوهش علاوه بر ذکر داستان های کتاب قصص الانبیاء و قتلی القرآن، بیان می دارد که این داستان ها چه جایگاه تاریخی و روایی در ادبیات پیشین ثعلبی داشته و بستر و علل نقل این گونه ادبیات پیش از ثعلبی چه بوده و هم چنین اهداف هایی که در این کتاب بیان داشته را با توجه به جاذبه های قرآن این ادبیات پیشین را با تکیه و توجه به کتاب قتلی القرآن ثعلبی بیان داریم. یکی از گونه‌های شناخته‌شده در میان انواع مختلف تألیفات اسلامی، گونۀ «قصص‌الانبیاء» است که برگرفته از قرآن، روایت تاریخ و سرگذشت پیامبران پیش از اسلام است. ارتباط موضوعی این نوع تألیفات با تفسیر و تاریخ و احادیث اسلامی و اشتراک مضمونی آنها با گزارش‏های عهدین، از جملۀ عواملی است که موجب جذابیت این گونۀ ادبی برای محققان حوزۀ مطالعات اسلامی شده و توجه ویژۀ آنان را به این موضوع جلب کرده است.(عباسی، 1384:18).

با نگاهی به تاریخچۀ تألیف کتاب هایی از نوع قصص الانبیاء، پس از آثاری از سده‌های نخست همچون قصص الانبیاء وهب بن منبّه که عملاً دست‌مایۀ بخش های بسیاری از آثار پسین، به‌ویژه در رویکردهای اسرائیلی بود، مهم‌ترین این تألیفات قصص کسایی و ثعلبی است. واقعیت این است که در مقایسه‌ای میان این دو اثر، اگر قصص کسایی را بیشتر دارای جنبه‌های عامه‌پسند بدانیم، عرائس المجالس اثری دوسویه است. عرائس هم با رعایت جوانب علمی، قابل استفاده برای خواص، و هم با به کار بردن شیوۀ قصه‌گویی درخور استفاده برای عوام است. سبک ثعلبی در بیان روایتی و داستانی قصص انبیا چنان است که کتاب با جذابیت تمام خواننده را در پی داستان ها با خود همراه کند. مؤلف برای حفظ شاکلۀ اصلی در این سبکِ داستانی، حتى گاه از بیان قرآنی قصه نیز عدول کرده، و در پیکربندی روایت و قصه به روایات اتکا نموده است. (ثعلبی، 427ق: 12).

گفتار دوم: بیان مسئله

قرآن شگرف‌ ترین کتابی است که با تأثیر فوق العاده‌ در مخاطبان خود، گاه به یک‌ باره آنان را دگرگون کرده و مسیر زندگی‌ شان را تغییر داده است. در طول تاریخ حوادث شگفت‌انگیز و مستندی به چشم می‎ خورد که بیانگر نفوذ عظیم قرآن است. بدون تردید تبیین جاذبۀ قرآن و چگونگی ایجاد تحوّل در زندگی کسانی که دل‌ های خویش را در میدان مغناطیسی قرآن قرار داده و مجذوب آن شده اند، تأثیر فراوانی در انس، تمسّک و عمل به آن خواهد داشت. از صدر اسلام تاکنون افراد بسیاری تحت تأثیر آیات قرآن متحوّل شده، راه هدایت را پیش گرفته و به دین اسلام گرویده‌ اند؛ اما شرح ماجرای رهیافتن نومسلمانانی که در روزگار ما زندگی می‌ کنند و عصر پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) و نزول قرآن را درک نکردهو با قرآن به بصیرت و هدایت راه یافته‌ اند، خواندنی است. امید است نمونه های ارائه شده در این مقاله که نشاندهنده جاذبه شگفتانگیز قرآن در افراد غیرمسلمان است، زمینه دلدادگی و انس با قرآن را در ما مسلمانان موجب شود!( خرمشاهی، 1377ش: 24).

يكي از ابعاد برجسته قرآن جاذبههاي معنوي بر روح و عاطفه است كه می توان از آن، تعبير به اعجاز نفسي شده و به جاي توجه به ابعاد ادبي و بياني، به اثرات و جاذبه هاي قرآن بر نفس تأكيد ميشده است. لذا مساله اعجاز روحی و عاطفی يكي از مباحث اعجاز پژوهشي در آثار قرآن پژوهان مطرح و به آن اشاره شده است. از جمله کسانی که به تاثیرگذاری قرآن بر مخاطبان و شنوندگان اوليه توجه داشته، ابواسحاق ثعلبي نيشابوري مفسر برجسته خراساني، ايراني در سده چهارم و پنجم هجري به شمار مي رود. ثعلبی در این کتاب، با به کارگیری فن روایت داستان، عمل تلاوت قرآن را بسیار مهم جلوه داده است، تا با متوجه ساختن مردم نسبت به جایگاه واقعی قرآن،آن را وارد زندگی مسلمانان هم عصرخود کند.( ابراهیمی محمدیه، 1390:22).

اما همواره اين پرسش مطرح است كه اين داستان های کتاب قتلی القرآن تا چه اندازه در ادبيات پيشين ثعلبي جايگاه تاريخي و روايي داشته و بستر پیدایش چنین ادبیات نقلی آنها چه بوده و مشابه چنین ادبیاتی در نوشته های بشری چیست است و اهداف و كاركردهاي آن چه بوده است و در نهايت چه تحلیل و نقد و بررسی داریم. ما در اين رساله به دنبال پاسخ به این سئوالات هستيم تا ضمن تأیید جاذبه هاي قران این ادبیات را با تكيه بر كتاب قتلي القرآن ثعلبي بررسی کنیم که چگونه قرائت قرآن بر مردم آن روزگار چنان مؤثر می افتد که جان به جان آفرین تسلیم می کرد. برای چنین تحقیقی ناگزیریم، تأثیر روانی قرآن را از همان نزول قرآن که مشرکان قریش را تحت تأثیر قرار می داد و آنان را به واکنش هایی وا می داشت، بررسی نماییم. مشرکان مکه به پنهانی به قرائت قرآن پیامبر گوش فرا می دادند و برای این که دیگران تحت تأثیر قرآن قرار نگیرند، توصیه می کردند، سر و صدا کنید تا صوت قرائت قرآن پیامبر(ص) به گوش دیگران نرسد یا به تازه واردان سفارش می کردند، در گوش های خود پنبه بگذارند تا مبادا تحت تأثیر سحرگونه قرآن واقع بشوند. بررسی زمینه ها و عواملی که قرآن چنین تأثیراتی بر مخاطبان خودش داشته است، از اهمیت بسزایی برخوردار است. (ثعلبی، 427ق: 12).

هدف اصلی از نگارش این کتاب بررسی چنین جایگاهی است که نشان دهد، قرائت و سماع قرآن چه ویژگی هایی را دارا است. و ثعلبی مؤلف قتلی القرآن در این کتاب که با رویکرد روایی بدون تحلیل و نقد وقایع، قصه هايي را گزارش می کند كه در تاريخ ذكر شده تا از رهگذر آن تأثیرات معنوی و روحی قرآن به مخاطبانش القاء کند به چه اهداف به آن پرداخته است خصوصا که او در جايي می گوید: "هذا کتاب مشتمل علی ذکر قوم هم افضل الشهداء و اشرف العلماء نالوا اعلی المنازل و ادرکوا اسنی المراتب و هم الذین قتلهم القرآن لما قرؤوه او سمعوه یتلی فعلموه حق علمه و فهموه حق فهمه."( همان: 62). نكته جالب توجه اين كه ثعلبي اين قصه را با هدف بركت در زندگي مي داند و نیز می گوید:"و انّما صنّفت هذا الکتاب رجاء ان یرحمنا الله عزّ و جلّ بذکرهم و یوصل الینا برکتهم فقد جاء فی الحدیث" عند ذکر الصالحین تنزل الرحمة"(همان). غرض من از تصنیف این کتاب تنها امید به نسیم رحمت پروردگار است که از مهبّ یاد شهیدان دوست به وزش در می آید و امید به رسیدن برکت و سعادتی از آنان؛ چه این که در حدیث آمده: هنگام یادکردن صالحان رحمت مطلق (بر آن حلقه ذکر) نازل می شود. ذوق صوفیانه ثعلبی و سنخیّت او با تعالیم عرفان را از دست چین کردن این حکایات می توان دریافت. منتها سندی در دست نیست که او را یک صوفی حرفهای بدانیم، اما این معنا در نگاه تحلیلی ما به قتلی القرآن کمک می کند تا افق دید مؤلف و ادبیات داستانسرایی را در آن تاریخ بویژه در آثار مشابه قرن سوم تا پنجم را رصد کنیم و با اثر ثعلبی مقایسه نماییم.(همان:12).

برای این فایل تا کنون نظری ارسال نشده است

برای ارسال نظر باید عضو سایت باشید

تعداد کاراکتر مجاز:

برچسب های مرتبط


فهرست کتابخانه نسل جوان ایران

نویسندگان برتر و فعال نسل جوان ایران

تاییدیه های سایت


درگاه بانک ملت

شبکه های اجتماعی نسل جوان ایران


فن آوری های روز دنیا


آرشیو فن آوری های روز دنیا

جدیدترین اخبار سایت


پایگاه خبری نسل جوان ایران