نسل جوان ایران

علوم انسانیروان شناسی روان‌شناسی اجتماعی

اثربخشی برنامه ی توانمند سازی روان شناختی بر تاب آوری و خودکارآمدی زنان دارای همسر معتاد در شهر ورامین

ارسال کننده : جناب آقای رضا رحیمی
سطح فعالیت : مدیر کل
ایمیل : reza.rahimi663[@]gmail.com
تاریخ ارسال : ۵ بهمن ۱۳۹۸
دفعات بازدید : 198
زبان نوشتاری : فارسی
تعداد صفحه : 90
فرمت فایل : word , pdf
حجم فایل : 678k

قیمت فایل : 45,000 تومان
خرید فایل

امتیاز مثبت : 1
امتیاز منفی : 0

دانلود پایان نامه و مقاله
محل سفارش تبلیغات شما

پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی برنامه آموزش توانمندسازی روانشناختی بر تاب آوری و خودکارآمدی زنان دارای همسر معتاد اجرا شد. این پژوهش با توجه به هدف کاربردی و با توجه به روش گردآوری داده ها نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون- پس آزمون است. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه زنان دارای همسر معتاد ساکن شهر ورامین در سال1397 بود، که از این تعداد 50 نفر را برای نمونه از روش نمونه گیری هدفمند انتخاب نمودیم. ابزار گردآوری اطلاعات در این پژوهش شامل پرسش نامه های خودکارآمدی عمومی شرر و همکاران (SES ) و مقیاس تاب آوری کانر ودیویدسون (CD-RISK) می باشد. برای تجزیه وتحلیل اطلاعات از آزمونهای آماری تحلیل تحلیل کوواریانس استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد که توانمند سازی روانشناختی بر خودکارآمدی و تاب آوری تاثیر مثبت و معنی داری دارد.

کلمات کلیدی:

توانمندسازی روانشناختی، خودکار آمدی، تاب آوری، زنان دارای همسر معتاد

فهرست مطالب

چکیده1

فصل اول.. 2

(کلیات تحقیق)2

1-1- مقدمه. 3

1-2- بیان مسئله. 7

1–3- اهمیت و ضرورت انجام تحقیق.. 9

1-4- اهداف تحقیق.. 9

1-4-1- هدف کلی.. 9

1-4-2- اهداف اختصاصی/ جزئی.. 10

1-5- سؤالات تحقیق.. 10

1-5-1- سوال اصلی.. 10

1-5-2- سوالات فرعی.. 10

1-6- فرضيه‏هاي تحقیق.. 10

1-6-1- فرضیه اصلی.. 10

1-6-2- فرضیات فرعی.. 10

1-7- تعريف واژه‏ها و اصطلاحات فني و تخصصی.. 10

1-7-1- تعاریف مفهومی.. 10

1-7-2- تعاریف عملیاتی.. 11

فصل دوم. 12

(مبانی نظری تحقیق)12

2-1- مقدمه. 13

2-2- توانمندسازی روانشناختی.. 13

2-2-1- نحوه شکل گیری توانمند سازی روان شناختی.. 15

2-2-2- ابعاد توانمندسازی روان شناختی.. 21

2-2-2-1- معنی دار بودن.. 21

2-2-2-2- شایستگی (صلاحیت)21

2-2-2-3- خودمختاری.. 22

2-2-2-4- احساس اثر گذاری.. 23

2-2-3- آثار توانمند سازی روان شناختی.. 23

2-2-3-1- اثربخشی.. 23

2-2-3-2- رفتار ابتکاری.. 24

2-2-4- برنامه آموزش مهارت‌های زندگی.. 24

2-3- تاب آوری.. 28

2-3-1- تعریف تاب آوری.. 28

2-3-2- دلایل اهمیت تاب آوری.. 29

2-3-3- ویژگی های افراد تاب آور30

2-3-4- جايگاه تاب آوری در روان شناسي خانواده32

2-4- خودکارآمدی.. 33

2-4-1- تاریخچه خودکارآمدی.. 34

2-4-2- عوامل موثر بر خودکارآمدی.. 35

2-4-2-1- دستاوردهای عملکردی.. 35

2-4-2-2- تجارب نیابتی.. 36

2-4-2-3- اقناع کلامی.. 36

2-4-2-4- حالات فیزیولوژیکی.. 36

2-4-3- ابعاد خودکارآمدی.. 36

2-4-3-1- سطح.. 37

2-4-3-2- عمومیت یا تعمیم پذیری.. 37

2-4-3-3- شدت و قدرت... 37

2-5- پیشینه تحقیق.. 37

2-5-1- پیشینه داخلی.. 37

2-5-2- پیشینه خارجی.. 40

2-6- مدل مفهومی.. 41

فصل سوم. 43

(روش اجرای پژوهش)43

3-1- مقدمه. 44

3-2- روش تحقیق.. 44

3-3- جامعه آماري.. 44

3-4- روش نمونه گیری.. 44

3-5- ابزار گرداوری اطلاعات... 45

3-5-1- روش کتابخانه ای.. 45

3-5-2- روش میدانی.. 45

3-6- بررسی ابزار اندازه گیری.. 45

3-6-1- مقياس تاب آوري كانر- ديويدسون (CD-RISK). 45

3-6-2- پرسشنامه خود کارآمدی عمومی شرر و همکاران (SES)46

3-7- روایی و پایایی.. 46

3-7-1- تاب آوری.. 46

3-7-2- خود کار آمدی.. 46

3-8- روش اجرای پژوهش.... 47

3-9. روش‌ها و ابزار تجزيه و تحليل داده‏ها:50

فصل چهارم. 51

(تجزیه و تحلیل داده ها)51

4-1- مقدمه. 52

4-2- توصيف داده ها52

4-2-1- وضعیت سن زنان.. 52

4-2-2- تحصیلات... 53

4-2-3- شغل.. 54

4-3- تحلیل میانگین و انحراف استاندارد پیش آزمون و پس آزمون تاب آوری و خود-کارآمدی گروه های آزمایش و کنترل 55

4-4- بررسی پیش فرض های تحلیل کوواریانس.... 56

4-4-1- بررسی پیش فرض نرمال بودن.. 56

4-4-2- بررسی پیش فرض برابری ماتریس های واریانس -کوواریانس و برابری واریانس ها57

4-5- یافته های استنباطی.. 58

4-6- تحلیل فرضیه های پژوهش.... 59

4-7- مقایسه میانگین های تعدیل شده گروه آزمایش و کنترل.. 62

4-8- خلاصه و جمع بندی.. 62

فصل پنجم.. 64

(بحث و نتیجه گیری)64

5-1- مقدمه. 65

5-2- بحث... 65

5-3. نتیجه گیری.. 66

5-4. پیشنهاد ها67

5-5. پیشنهاد کاربردی.. 68

5-6. محدودیتهایتحقیق.. 68

منابع.. 69

منابع لاتین.. 71

پیوستها73

Abstract76

 

 

 

1-1- مقدمه

مفهوم توانمندسازی نخستین بار در دهه ۱۹۸۰ مطرح شد تا دهه ۱۹۹۰ توانمندسازی نیروی انسانی را به معني اقدامات و راهبردهای مدیریتی مانند تنویض اختیار و قدرت تصمیم گیری به رده های پایین تر سازمان می دانستند. این نوع نگاه به توانمند سازی را رویکرد مکانیکی نامیده اند. اما از دهه ۱۹۹۰ به بعد، نظریه پردازان و صاحبنظران روانشناسی سازمانی مفهوم جدیدی از توانمند سازی را ارائه کرده اند. بر این اساس توانمند سازی دادن قدرت به افراد نیست، افراد بواسطه دانش و انگیزه خود صاحب قدرت هستند و در واقع توانمندسازی آزاد کردن این قدرت است. بنابراین توانمندسازی کاری نیست که مدیران باید برای کارکنان انجام دهند، بلکه طرز تلقی افراد در مورد نقش خویش در شغل و سازمان و زندگی شخصی است (ضیایی و همکاران، ۲۰۰۷: 43 - ۵۷).

مطالعه نظام يافته رفتار، به بهبود توانایی در تشریح و پیش بینی و همچنین هدایت، کنترل و تغییر رفتار می انجامد و نیز از روابط میان رفتارها و واقعیت های مهم پرده برداشته، و مبنایی را برای پیش بینی دقیق رفتار فراهم می کند. (رابینز، ۲۰۰۱). در مکاتبات اولیه مدیریت، افراد با رفتارهایی ارزیابی می شدند که در شرح رفتار اجتماعی و شرایط خانوادگی انتظار می رفت، ولی امروزه رفتارهایی فراتر از آنها مد نظر قرار گرفته است که جزء جدایی ناپذیری در مدیریت عملکرد محسوب شده و در جنبه های مختلف زندگی وارد شده اند. این رفتارها با مفاهیم رفتارهای فرانقشي، رفتارهای خودجوش، و یا رفتارهای شهروندی سازمانی مورد توجه قرار گرفته اند (فتحی، ۲۰۰۹)

از طرفی خانواده که قدیمی ترین و اساسی ترین بنیان جوامع است، از بدو پیدایش بشر وجود داشته است. اجتماعی که از خانواده های سالم تشکیل شده باشد، مسلماً اجتماعی سالم است و شرط آنکه خانوادهای سالم باشد این است که افراد سالم باشند. لذا بافت اجتماعی خانواده، محیط فرهنگی و اعتقادات سیستم هایی که یک خانواده را احاطه کرده است، می تواند بر نوع توانمند سازی روانشناختی آن تاثیر گذار باشد.

خانواده های سالم کارکردهای خوبی برای سازگاری با موقعیت های جدید و نظم بخشیدن به تواناییهای بالقوه شان دارند. همچنین آنها از محتوای خوبی همانند شغل، درآمد خوب، سطح بالای تحصیلات، سلامت و برخوردارند. خانواده ناسالم[1] کارکرد و ارتباط خوبی برای مدیریت مشکل هایشان ندارند. در واقع نقطه آغاز زندگی آنها اشتباه بوده است به این دلیل که آنها هیچ گونه مهارت پردازشی برای سازمان دادن به زندگی نداشته و همچنین محتوای کافی برای برآوردن نیازهای اساسی خانواده ندارند. خانواده مشکل دار[2] تنها در یک بعد خوب هستند. یک گروه از این خانواده ها با وجود داشتن محتوای خوب (شغل، پول، جذابیت فیزیکی، خانه، ماشین و....) مهارت کافی برای استفاده از فرآیندهای خانواده را ندارند و گروه دیگر در فرآیندها مهارت عملی داشته اما محتوا کافی برای فرآیندها را ندارند.(همان)

داشتن جامعة سالم در گرو وجود افراد و خانواده هاي سالم است. اعتياد به صورت مستقيم و غير مستقيم بنيادهاي اخلاقي و اجتماعي خانواده را متزلزل و زمينة افزايش جرم، جنايت و خشونت را فراهم مي كند. وابستگي به مواد تغيير دهندة خلق و خو يكي از آسيب هاي بارز رواني و اجتماعي است كه به راحتي مي تواند بنيان زندگي فردي، خانوادگي، اجتماعي و فرهنگي يك كشور را سست كند. امروزه، اعتياد مشكلي است که سلامتي و بهداشت عمومي در سرتاسر جهان را تهدید می کند.(کاهن من[3]، 2005) بر اساس گزارش ديلي و مارلات[4]سوء مصرف مواد و عواقب ناخوشايند آن يكي از مشكلات مهم سلامت رواني در دنياي امروز است. اين اختلالات با بسياري از مشكلات جدي پزشكي، روان پزشكي، خانوادگي، شغلي، قانوني، معنوي و اخلاقي رابطه دارد. سوء مصرف مواد نه تنها باعث درد و رنج فرد مصرف كننده مي شود، بلكه بار و آسيب فراواني بر خانواده و جامعه تحميل مي كند.(ايماني و همكاران، 1392)

در چنين شرايطي، زن، در نقش همسر، در امن ترين نهاد اجتماعي، يعني خانواده، با آسيب هاي جدي مواجه مي شود و در شرايطي كه محيط خانه مأمن امنيت، آرامش و آسايش است در هراس و ناامني به سر مي برد. آسيب هاي ناشي از زندگي با فرد معتاد گاه آن قدر عميق مي شود كه علاوه بر تحمل عوارض اعتياد، همسر نيز در معرض ابتلا به اعتياد قرار مي­گيرد. در رويكردهاي جديد پيش گيري از اعتياد، شناسايي و ارتقا ي عوامل محافظت كننده از جمله تاب آوري[5] و كاهش عوامل خطر ساز به منظور حفظ سلا مت رواني از اهميت خاصي برخوردار است. توانمند سازی روان شناختی، تاب آوري و خود کار آمدی از مفاهيمي می باشند كه به تازگي در حوزة پيش گيري از اعتياد و ساير اختلالات رواني مطرح شده و مي­تواند كليد پيش گيري باشد.

از متغیرهایی که احتمالا می­تواند در خانواده سالم تاثیرگذار باشد، تاب آوری[6] و خودکارآمدی[7] است. تاب آوری مفهوم جدیدی است که در سالهای اخیر مورد توجه قرار گرفته است. تعیین عواملی که با توجه به ویژگیهای فردی خانوادگی و اجتماعی به عنوان تاب آور عمل کرده از جمله علایق پژوهشگران حوزه تاب آوری به شمار میرود. تاب آوری مفهومی روان شناختی است که توضیح می­دهد چگونه افراد با موقعیتهای غیر منتظره کنار می­آیند. تاب­آوری به معنای سرسختی در مقابل استرس، توانایی برگشت، به حالت عادی و زنده ماندن و تلاش کردن در طی شرایط ناگوار است.(دوب[8]،2004)

تاب آوري به فرايند پوياي انطباق مثبت با تجربه­هاي تلخ و ناگوار گفته مي شود.(کینگ[9]، 2006) همچنين، تاب آوري را به معناي مهارت ها، خصوصيات و توانمندي­هايي تعريف مي كنند كه فرد را قادر مي سازد با سختي ها، مشكلات و چالش ها سازگار شود. به طور كلي، تاب آوري شامل حفظ آرامش زير فشار، انعطا فپذيري در مواجهه با موانع، اجتناب از راهبردهاي فرسايشي، حفظ خوش بيني و احساسات مثبت به هنگام دشواري ها و خلاص شدن از موانع دروني است. افراد تاب آور به طور عادي قادر به تفكر خلاق و منعطف دربارة حل مسائل اند و درجه هايي از سلامت روان و استقلال را از خود نشان مي­دهند.(ناعمی، 1394)

با توجه به پيامدهاي ناگوار اعتياد، مداخلات پيش گيري ضرورت پيدا مي كند. براي پيش گيري مؤثر بايد عوامل بروز اين رفتار را شناخت. در اين رابطه، مي توان جنبه­هاي شناختي، نگرشي و شخصيتي فرد را در نظر گرفت. عوامل شناختي به آگاهي فرد دربارة مزايا و معايب اعتياد اشاره دارد. نگرش فرد به اعتياد نقش مهمي در گرايش او به مواد مخدر بازي مي كند و ويژگي هاي شخصيتي مانند پايين بودن اعتماد به نفس، كاهش احساس رضايت شخصي، نياز به تأييد ديگران، سركشي، و اضطراب نقش مهمي در گرايش افراد به مواد مخدر دارد.(سهرابی، 1387) از اين رو، پژوهشگران براي بهبود عملكرد خانوادة افراد معتاد روش هاي مختلفي را به كار گرفته اند. بررسي ها نشان مي دهد كه آموزشهاي گروهي و مهارتهاي زندگي مي تواند در پيش گيري و بهبود اعتياد، عملكرد خانواده و روابط بين فردي مؤثر واقع شود.(فاگینو[10]، 2010) اما اعتياد مسئل هاي فراگير است و فقط آموزش به فرد معتاد كافي به نظر نمي­رسد. به همين دليل، گروهي از پژوهشگران تلاش كرده اند خانوادة معتادان را نيز با استفاده از رويكرد مداخل هاي خانواده محور آموزش دهند و زمينة افزايش تاب آوری، خودكارآمدي(ثنایی، 1392)، بهبود عملكرد خانواده و كاهش ميزان مصرف مواد و انجام دادن رفتارهاي کم خطر را در خانواده هاي افراد معتاد فراهم كنند.(داو[11]، 2009)

تاب آوری عبارت است از توانایی سازگاری موفقیت آمیز با شرایط تهدیدکننده(گارمیزی، ماستین،2004) والر[12] تاب آوری را سازگاری مثبت فرد در واکنش به شرایط ناگوار می­داند(والر، 2001 ). هرچند این مفهوم ابتدا توسط کانر و داویدسون[13](2003)در حوزه روانشناسی رشد مطرح شد ولی به تدریج به حوزه­های دیگر روانشناسی مانند روانشناسی اجتماعی و روانشناسی بالینی وارد شد.

گارمیزی، ماستین[14](2004) تاب آوری ظرفیتی فطری یا غریزی است که در مسیر شکل گیری آفرینش را داشته اند. اما حقیقت آن است که به صرف داشتن چنین توانایی و ظرفیتی نمی توان انتظار داشت که انسان در عمل نیز رفتارهای تاب آورانه را از خود به نمایش گذارد. در واقع تاب آوری برای آن که مجال ظهور داشته باشد باید در محیطی که دارای ویژگی های پرورش دهنده تاب آوری است قرار گیرد.

از طرفی تاب آوری اغلب به عنوان یک ویژگی مرتبط با منش، شخصیت و توانایی مقابله در نظر گرفته می شود و خودکارآمدی یکی از ویژگی های شخصیتی[15] و باور درونی است که به ارزیابی شناختی فرد در مورد توانایی هایش می پردازد.

بعد فرآیند خانواده[16] اشاره به کنش هایی دارد که به خانواده سازمان می بخشد و آنها را توانا می سازد تا خودشان را با نیازها و موقعیت های جدید تنظیم و سازگار کنند. مهارتهای ارتباطی[17]، فرزندپروری[18]، انعطاف پذیری[19]، مهارت تصمیم گیری[20]، راهبردهای مقابله[21]، حل مساله[22]، بردباری[23]، رهبری[24]، ابراز خود[25]، جهت گیری مذهبی[26]و... تعدادی از این فرآیندها هستند. بعد دوم یعنی محتوا، شامل همه آن چیزهایی است که واقعیات عینی و کاملا ملموس زندگی اعضای خانواده را شکل می دهد و به نوعی داشته ها و نداشته های یک خانواده را در بر می گیرد. این بعد اشاره به قضاوت اعضای خانواده در مورد سطح کیفی سلامتی شان (جسمی و روانی)، شغل، درآمد، حضور یا غیبت اعضاء، سطح، تحصیلات، محل اقامت، سرمایه گذاری، سن، نژاد، جنسیت، ملیت و.... دارد(سامانی، 2010).

یکی از متغیرهای که می تواند بر گونه های خانواده تاثیرگذار باشد، خودکارآمدی است. خودکارآمدی به عقاید و باورهای افراد در مورد قابلیتها و سیاستهای خودشان برای کنترل عملکرد خویش بر رویدادهای موثر زندگی اشاره دارد. این باورهای افراد در مورد اثربخشی خودشان به عنوان مهمترین مکانیسم در جهت اعمال چنین کنترلهایی در نظر گرفته می­شود(حیدری، 1391).

خودکارآمدی از نظریه شناخت اجتماعی آلبرت بندورا - روانشناس مشهور- مشتق شده است که به باورها، قضاوت های افراد به توانایی های خود در انجام وظایف، تکالیف و مسئولیت ها اشاره دارد. نظریه شناخت اجتماعی مبتنی برالگوی عملی سه جانبه رفتار، محیط و فرد می باشد(عبدالهی، 1386). در حوزه تعلیم و تربیت، خودکارآمدی به ارزشیابی شخصی فرد از قابلیت های انجام تکلیف اشاره دارد که به دو صورت خودکارآمدی شخصی تصوری و خودکارآمدی شخصی واقعی می باشد(رایکمن[27]، 2008)افراد دارای خودکارآمدی بالا معمولا در چهار حوزه عملکرد یعنی انتخاب اهداف، تلاش و پشتکار، میزان بازبینی یادگیری و عملکرد، واکنش در مقابل شکست و ناکامی عملکرد بهتری از خود نشان می­دهند (پاجارس[28]،2003)

لذا با توجه به مطالب فوق، هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی برنامه ی توانمند سازی روان شناختی بر تاب آوری و خودکارآمدی زنان دارای همسر معتاد در شهر ورامین می باشد و مطالب فوق در این زمینه گرد آوری شده است

 

1-2- بیان مسئله

اعتياد واقعيتي است كه در حوزه مشكلات خانوادگي محسوس بوده و از مصاديقي است كه به عملكرد خانواده خلل وارد نموده و لطمات فراوان جسمي و رواني در اعضای خانواده پديد مي آورد.از مضرترين و مخرب ترين اثرات آن، اعتياد سرپرست خانو اده است كه بر كليه ی اعضاي خانواده و از همه مهم تر همسر دارد. جايگاه زنان داراي همسر معتاد با توجه به مسائل فردي آنان و نقش هايي كه در مقابل همسر، فرزندان و جامعه دارند از حساسيت خاصي برخوردار است و توجه ويژه به اين گروه، ضروري است( محمدی فر و همکاران، 1389). اعتیاد عملکرد خانواده را متزلزل می سازد و آینده ی اعضا را به مخاطره می اندازد، به طوری که روابط اعضا و نیز کارکردهای مختلف خانواده نظیر کارکرد جنسی، اقتصادی، آموزشی و... مختل می­گردند. آثار اعتیاد بر خانواده ها بسیار زیانبار بوده و یکی از عوامل اصلی در نابسامانی و فروپاشی خانواده ها محسوب می شود. شواهد حاکی از آن است که 34 درصد از طلاقهای کشور ناشی از اعتیاد و مسائل مرتبط با مواد مخدر است(نوری و همکاران، 1387). زنان داراي همسر معتاد علاوه بر امور خانه داري و تربيت فرزندان ناگزير هستند مسائل مالي و سرپرستي خانواده را نيز بر عهده بگيرند. همچنين در معرض انواع آسيب هاي سوء مصرف مواد مخدر نيز مي باشند. شواهد تلخ از گسستگي هاي عاطفي، طلاق و از هم پاشيدگي كانون خانواده از عوارض سوء اين مقوله به شمار مي آيد( محمدی فر و همکاران، 1389)....................

 

[1]. Unhealthy families

[2]. Problematic families

[3]. Kahneman

[4]. Daley & Marlatt

[5]. resiliency

[6]. resiliency

[7]. self efficacy

[8]. Doob

[9]. King

[10]. Faggiano

[11]. Dawe

[12]. Waller

[13]. Conner, Davidson

[14]. Garmezy, Masten

[15]. personality characteristics

[16]. family process

[17]. communication skills

[18]. parenting

[19]. flexibility

[20]. decision-making skills

[21]. coping strategies

[22]. problem solving

[23]. patience

[24]. leadership

[25]. self-expression

[26]. religious orientation

[27]. Ryckman

[28]. Pajares

برای این فایل تا کنون نظری ارسال نشده است

برای ارسال نظر باید عضو سایت باشید

تعداد کاراکتر مجاز:

برچسب های مرتبط


فهرست کتابخانه نسل جوان ایران

نویسندگان برتر و فعال نسل جوان ایران

تاییدیه های سایت


درگاه بانک ملت

شبکه های اجتماعی نسل جوان ایران


فن آوری های روز دنیا


آرشیو فن آوری های روز دنیا

جدیدترین اخبار سایت


پایگاه خبری نسل جوان ایران