نسل جوان ایران

علوم انسانیزبان و ادبیات فارسی ادبیات فارسی محضآرایه های ادبی

انواع ادبي و شعر فارسي

ارسال کننده : جناب آقای مهدی جلالی
سطح فعالیت : مدیر ارشد
ایمیل : njiran42[@]gmail.com
تاریخ ارسال : ۷ تیر ۱۳۹۶
دفعات بازدید : 818
زبان نوشتاری : فارسی
تعداد صفحه : 35
فرمت فایل : word
حجم فایل : 111kb

قیمت فایل : 1,000 تومان
خرید فایل

امتیاز مثبت : 0
امتیاز منفی : 0

دانلود پایان نامه و مقاله
محل سفارش تبلیغات شما

استاد دكتر محمدرضا شفيعي كدكني در سال 1350 در جمع دانشجويان دانشسراي عالي پيرامون مبحث « انواع ادبي» به بحث پرداختند كه در مجلة خرد و كوشش از انتشارات دانشگاه شيراز ، به چاپ رسيد؛ عدم دسترسي برخي همكاران ما به اين مقالة استادانه كه براي نخستين بار طرح و پيرامون آن بحث شده است ما را بر آن داشت كه بي هيچ تغييري با كسب اجازه از محضرشان عين مقاله را درج كنيم. (رشد ادب فارسي)

نقد و داوري دربارة آثار ادبي زبان فارسي، دشوار است؛ زيرا در ايران سنت نقد و بررسي وجود نداشته است. براي رسيدن به مرحلة نقد درست ناگزيريم از پذيرفتن بسياري از راه و رسمهاي نقد ادبي كه در زبانهاي ديگر رواج دارد. ما امروز در مرحلة اقتباس هستيم تا برسيم به مرحله‌اي كه از خود نيز ملاكهاي نقد و بررسي به وجود آوريم. بهترين ناقد روزگار ما كسي است كه بتواند آراي منتقدان اروپايي را به درستي با آثار ادبي فارسي تطبيق دهد. آنها كه دست اندر كار مطالعة آثار معاصرانند نيك مي‌دانند كه هنوز از نعمت چنين منتقدي برخوردار نشده ايم؛ زيرا ناقداني كه با موازين نقد اروپايي آشنايي دارند، زبان فارسي و ريزه‌كاري هاي ادب ملي خود را نمي‌شناسند و آنها كه بيش و كم آثار ادبي زبان فارسي را به دقت خوانده‌اند و فهميده‌اند، يا به موازين نقد فرنگي دسترسي ندارند، يا اين كه خود را از آن موازين بي‌نياز مي‌دانند.

ندارد

دستة معدودي هستند كه نقص اين كار را دريافته‌اند و راه را منحصر در اين مي‌دانند كه آنچه از موازين نقد و بلاغت اروپايي، كليت و شمول دارد، بايد به فارسي درآيد و كوشش شود كه بر نهاد آن آثار، ادبيات قديم و جديد ما سنجيده شود . داوري دربارة آثار ادبي معاصر ما ، آسان‌تر است زيرا اين گونه آثار، تشابهاتي با آثار ادبي غرب دارند و به خوبي مي‌توان بسياري از آراي ناقدان فرنگ را در باب آثار معاصر خودشان، بر آثار ادبي معاصر ايران انطباق داد. اما اين عمل در مورد آثار ادبي قديم ما دشوار است. زيرا شرايط تاريخي و اجتماعي پيدايش آن آثار با شرايط اجتماعي و تاريخي آثار ادبي اروپا، كاملا متفاوت است و پياده كردن موازين زيباشناسي و نقد اروپايي در مورد آن آثار بايد با احتياط كامل و بابصيرت فراوان انجام گيرد. بسياري از اصطلاحات نقد ادبي اروپايي فقط و فقط در مورد آثار ادبي ملل اروپايي قابل انطباق است و بعضي ديگر با اندكي تغيير و توسع مي‌تواند بر آثار ادبي ملل شرقي و اسلامي نيز منطبق شود. با تغييرات و دگرگوني هايي كه در محيط ادبي ايران به وجود آمده است، قسمت بيشتري از حرفهاي منتقدان اروپايي را در باب آثار معاصر مي‌توان پذيرفت.

يكي از مسائل عمده‌اي كه ناقدان اروپايي از قديم به آن توجه داشته اند و از خلال فن شعر ارسطو و آثار مشابه آن مي‌توان دريافت، تقسيم‌بندي آثار ادبي است ، كاري كه در ادبيات شرقي و اسلامي اصلاً مطرح نبوده است. البته در ادبيات ملل اسلامي (فارسي، تركي، عربي، اردو) به تأثير طرز فكر اديبان عرب، آثار ادبي (فقط شعر) از ديدگاه ظاهر آن تقسيم‌بندي شده است و اين، گويا يك خصوصيت نژاد سامي است كه از رهگذر ادبيات عربي به آثار ادبي ديگر ملل اسلامي انتقال يافته كه صورت ظاهر و شكل اثر ادبي را مورد نظر قراردهند نه عمق معنوي و حوزة انديشگي و عاطفي آن را. از اهميتي كه شاعران و ناقدان عرب به مسألة‌ قافيه و وزن داده اند و موازين داوري ايشان كه بر محور مسألة الفاظ و عيوب قافيه بيشتر سير مي‌كند، فلسفة پيدايي اين گونه تقسيم‌بندي را به خوبي مي‌توان احساس كرد . زيرا هنگامي كه ديد ناقد متوجه عالم لفظ و عيوب صوري اثرِ ادبي باشد، ملاك داوري و شيوة تقسيم‌بندي او از آثار ادبي نيز چنين حالتي خواهد داشت. اين گونه تقسيم‌بندي كه براساس صورت و شكل آثار ادبي بنياد شده است بي‌فايده نيست،1 اما از جهات بسياري مانع نقد و داوري درست است. همين توجه به صورت و تقسيم‌بندي آثارادبي از رهگذر شكل وفرم است كه نقص عمده اي را در سنت شعري ما سبب شده است و آن، فراهم آوردن ديوانهاي شاعران ماست براساس قالب قصيده و غزل و رباعي و آنگاه تقسيم‌بندي آن قوالب به ترتيب حروف تَهَجّي. در نتيجة اين تلقيِ اديبان ما از تقسيم‌ آثار ادبي، اين مشكلات به وجود آمده است : نخست اين كه شاعران قديم ما سير تاريخي و تحول ذهني خود را ثبت نكرده‌اند. هيچ دانسته نيست كه حافظ كدام شعرها را در جواني گفته و كدام شعرها را در پيري. مگر اين كه قرينه‌اي خاص به دشواري بتوانيم در بعضي موارد پيدا كنيم. دو ديگر اين كه داوري دربارة جوانب معنوي كار شاعران قديم ما دشوار شده است؛ زيرا در تقسيم‌بندي ديوانها، رعايت شكل ظاهري و ترتيب الفبايي، سبب شده است كه براي يك خواننده، مطالعه در جوانب روحي و معنوي سير يك شاعر، از كارهاي دشوار و گاه محال گردد و در بررسي ادوار ادبي، سير صعودي يا نزولي يك انديشه يا يك زمينة وجداني و عاطفي را به دشواري بتوانيم بررسي كنيم. فايدة‌ اصلي اين كار، يعني تقسيم‌بندي آثار ادبي براساس انواع، اين است كه به خوبي مي‌توان علل ضعف يا نيرو يافتن يكي از انواع را در دوره‌اي خاص بررسي كرد. وقتي بدانيم حماسه يا شعر غنايي چيست و شرايط تاريخي و اجتماعي هركدام چيست، به خوبي مي توانيم از علل ضعف و انحطاط يا اوج و شكفتگي هر نوع در ادوار مختلف سخن بگوييم. براساس شناسايي اين نظريه، علل اوج حماسه در قرن چهارم و انحطاط آن در عصر مغول و باز اوج غنا و شعر غنايي در عصر مغول را خوب مي‌توان تفسير و توجيه كرد. حتي مي‌توان آگاهانه بعضي از ضعف ها را كه نتيجة عوامل خاصي است، برطرف كرد و در نقد و بررسي يك اثر، با توجه به شرايطي كه نوع آن اثر دارد، از قوت و ضعف آن سخن به ميان آورد.

سنت ادبي عرب كه مورد پذيرش اديبان ايراني و ديگر اديبان ملل مسلمان قرار گرفت، اين دشواري ها را بر سر راه نقد و داوري تا حدي به وجود آورد. اين پرسش به ذهن مي‌رسد كه چرا وقتي ملل اسلامي، فرهنگ و تمدن يوناني را از رهگذر ترجمه واقتباس اخذ كردند، و بسياري از جزئيات تفكر يوناني را به دقت مورد تحليل و بررسي قرار دادند، از اين نكته غافل ماندند كه موازين نقد و داوري در باب آثار ادبي را هم از يونانيان اخذ كنند؟ ظاهراً علتش اين است كه قدما تصور مي‌كرده اند آثار ادبي هر زباني ويژگي خاص خود را دارد و قابل انتقال به زبان ديگري نيست و از سوي ديگر اهميتي كه به شعر عرب و آراي عرب در باب شعرـ كه ديوان العرب خوانده شده2 ــ مي‌داده اند سبب شده است كه خود را از آراي يونانيان در باب شعر بي‌نياز بدانند و از همين‌جاست كه وقتي در منطق، نيازمند به اخذ اصطلاحات ادبي يونان شده‌اند، اغلب حرفهايشان پريشان و بي‌معني است از قبيل سخناني كه ابن‌سينا و ديگران در باب تراژدي (تراقوديا) در تفاسير و شروح خود بر خطابة ارسطو آورده‌اند3، و نشان مي‌دهد كه درك درستي از اين مفاهيم نداشته‌اند.

برای این فایل تا کنون نظری ارسال نشده است

برای ارسال نظر باید عضو سایت باشید

تعداد کاراکتر مجاز:

برچسب های مرتبط


فهرست کتابخانه نسل جوان ایران

نویسندگان برتر و فعال نسل جوان ایران

تاییدیه های سایت


درگاه بانک ملت

شبکه های اجتماعی نسل جوان ایران


فن آوری های روز دنیا


آرشیو فن آوری های روز دنیا

جدیدترین اخبار سایت


پایگاه خبری نسل جوان ایران