نسل جوان ایران

علوم انسانیزبان و ادبیات فارسی ادبیات فارسی محضتاریخ ادبیات

پژوهشی در باره شعر

ارسال کننده : جناب آقای احسان شاهین صفت
سطح فعالیت : نویسنده
ایمیل : ehsan_shahin[@]yahoo.com
تاریخ ارسال : ۲۲ مهر ۱۳۹۵
دفعات بازدید : 1195
زبان نوشتاری : فارسی
تعداد صفحه : 37
فرمت فایل : word
حجم فایل : 323kb

قیمت فایل : 5,000 تومان
خرید فایل

امتیاز مثبت : 0
امتیاز منفی : 0

دانلود پایان نامه و مقاله
محل سفارش تبلیغات شما

انسان حیوان متکلمی است که توانسته بر تمام موجودات هستی چیرگی یابد؛ این غلبه و پیروزی بدست نمی آمد مگر به کمک دو دست آورد مهم زیست محیطی انسان که یکی «زبان» است و دیگری «اندیشه»؛ نگارنده در کتاب های دیگری درباره پیدایش این دو دست آورد متهم، سخن گفته است و از تکرار آن ها چشم می پوشد؛ اما پیش از آن که به رابطه شعر و طبیعت بپردازیم ،چند کلمه درباره لغت «شعر» بگوییم؛ محتملاً «شعر» از کلمه «شعور» نیست؛ بلکه از کلمه «شروه» در کُردی- زبان کردی اصل مادی دارد که ما از شاعران مادی صحبت می کنیم- اخذ شده و به معنی «نغمه سرایی» است. همین کلمه در زبان فارسی «سرود» است و مصادر «ساختن» و «سرودن» متناسب آن بکار می رود؛ شعر ساختن یا سرودن با مصادر لفظی یونانی poete,poesie به معنی «سازنده» رابطه دارد که حاصل اشتراک فکری و زبانی و نژادی هند و اروپایی ها و آریایی ها می باشند. پس شعر، ساختنی است و این ساختمانِ هُنری دارای اجزایی می باشد 1- اندیشه (معنا، خیال و سمبول) 2- صورت (وزن، آرایه های ادبی یا موسیقی کلام.) انسان، وقتی اندیشه سمبول سازی در سیر تکاملّی خود پیدا کرد، آهنگ و صورت کلام را از طبیعت گرفت و آن دو همراه شدند و «شعر» پدید آمد.

انسان شناسان بر آن هستند که سُخنان اولیه انسان دارای ضرب آهنگ بوده و به «شعر» شباهت داشته است. چرا؟ «زبان» بی شک به طور مستقیم تحت تأثیر طبیعت قرارداشته و دارد؛ این تأثیرات در دوران باستان بیشتر بود؛ چون رابطه انسان با طبیعت بیشتر می بود و همین سبب می گشت تا او هماهنگ و هم صدا با طبیعت باشد، لذا ذهن انسان گونه ای ضرب آهنگ و موسیقی طبیعی داشت. و موجب شد که اصوات انسان نیز دارای آهنگ و وزن باشد؛

استاد دکتر خانلری در این باب می نویسد: «شعر مجموعه اصوات است؛ صوت چیست؟ صوت به اعتبار امر خارجی ارتعاشات یا لرزه هائیست؛ و به اعتبار ذهن، ادراکی است که از رسیدن این ارتعاشات به گوش و انتقال آنها به مرکرز شنوایی مغز حاصل می شود؛ لرزه های صوت ممکن است نسبت به زمان تند یا کُند حادث شود. یعنی در واحد زمان، مثلاً یک ثانیه، شماره لرزه ها بیشتر یا کمتر باشد. از این اختلاف است که زیر و بمی پدید می آید. هر چه عدد لرزه ها در ثانیه بیشتر باشد، صورت زیرترست و هر چه کمتر باشد. بم تر...

گفتار عبارتست از یک سلسله صوتهائی که به دُنبال یکدیگر به وسیله اعضای گفتار پدید می آید. واحد این صوت ها... «هجا» Syllabe می خوانیم. کلمه عبارتست از یک یا چند «هجا» که نشانه ای برای معنی واحد باشد...»

پس نخستین کلمات، کلمات انسان اولیه به «شعر» نزدیک می بود؛ امروزه وقتی که زبان شناسان، به بررسی تاریخی زبان می پردازند، زبان های دوران باستان را دارای نوعی وزن و ضرب آهنگ طبیعی می دانند که به «شعر» شباهت بسیاری دارد، اصوات به طور مستقیمی تحت تأثیر طبیعت بوده اند و صداها منعکس کننده صداهای طبیعت هستند که بر اثر تغییر فصول یا اصوات طبیعی اجرام آسمانی و صداهایی که از برخوردهای فیزیکی حاصل می گردد، الهام بخش انسان در ایجاد اصوات بوده اند؛ همانند خِش خِش برگ ها در پائیز یا غُرش ابرها در بهار، تِق تِق سنگ ها در کوهساران ...؛ این صداها خود بطور طبیعی هماهنگ با آهنگ موزون ذهنِ انسان نیز شد که هم برای عبادت بود و هم برای شادی و شورانگیزی طبیعی انسان، رقص معمولاً به صورت دسته جمعی صورت گرفته است و همین باعث ارتباط کلامی بیشتری می شد که همراه با هم نوایی و هم صدایی موزونی بود. جُرج تامسون می گوید: «اگر آنچه که گفتیم درست باشد، به این معنی است که زبان شعر اساساً ابتدایی تر از زبان مشترک است. چون در خود کیفیت های وزن، نفعمه و خیال را که ذاتی گفتار است، حفظ کرده است. البته این نکته فرضیه ای بیش نیست ولی دانش ما درباره زبان های ابتدائی این فرضیه را تأئید می کند. در این زبان های ابتدایی تفکیک میان گفتار شاعرانه و مشترک نسبتاً ناقص است. گفتار مشترک مردم اولیه از وزنِ مشخص و لهجه آهنگین و موزونی برخوردار است. در بعضی از زبان ها، لهجه آنقدر موسیقی وار است و از لحاظ مفهوم اهمیّت دارد که وقتی ترانه ای سروده می شود، آهنگش بوسیله طبیعی کلمه ها تعیین می شود.»

پس نوعی آهنگِ خاص و موزون در سخن انسان ابتدایی وجود داشته که سر منشاء شعر به شمار می رود؛ هر چقدر انسان از طبیعت دور شده و یا قدرت آن را یافته است تا بخشی از قدرت طبیعت را بدست آورد، «فکرش» نیز سامان و نظمی یافته و همین باعث شد که کلامش نیز منظم تر گردد و دارای قوانینی شود که همانا سر منشاء «دستور زبان» شد؛ اما مقصود پراکندگی از نظر «وزن» و «موسیقی» می باشد نه «دستور زبان»؛ «دستور» را نُخستین بار دبیران سومری پایه ریزی کردند و برای آموزش «خط» از آن سود جستند؛ «شعر» وظیفه انتقالِ اندیشه ها را به صورت سینه به سینه داشت، «نثر» اندیشه را از سینه ها به صحیفه ها آورد؛ و برای این کار نیاز به «دستور زبان» و «خط» بود؛ اما شعر جایگاهِ خود را حفظ نمود و در کنار «رقص» و «موسیقی» به حیات اَبدی خود ادامه داد و دارای کاربرد مذهبی بیشتر شد. مُتون مقدسِ کُهنِ بسیاری از ملل همراه با شعرند و یا به زبانِ شعر هستند؛ از جمله در اندیشه ایرانی- آریایی در کتاب مقدس آریاها یعنی «ریگ ودا» می توان مشاهده کرد؛ این کتاب به صورت نظم بوده و توسط شاعرانی به نامِ «ریشی» Rese سروده شده است. آریایی ها که هنوز از هم جدا نشده بودند و در جنوب روسیه و ماوراءالنهر (= آسیای میانه) پراکنده بودند، به سه شاخه اصلی «هندی»، «ایرانی» و «سکایی تورانی در شاهنامه» تقسیم می شدند. شاخه اول یعنی «هندی ها» به سوی شبه قاره هند رفتند و در آنجا دو کتابِ ادبی مهم «وداها» و «اُپانیشادها» و در دوره بعدتر «رامایانا» و «مهابهاراته» را سرودند؛ آریاهای ایرانی از طریق آسیای میانه، خوارزم و ماوراءالنهر به طرف فلات ایران حرکت کردند و در شرق ایران پراکنده شده و کم کم به سوی غرب ایران رفتند؛ در شرقِ ایران، قدیم ترین نشانه ها از آریایی های ایرانی یافته شده است. دو سلسله اسطوره ای پیشدادی و کیانی یادگار نیمه اسطوره ای- تاریخی از حضور ایرانیان در شرق و شمال شرقی فلات ایران می باشد. سلسله کیانی که امروزه بنا بر دلایل زبان شناسی تقریباً نیمه تاریخی به شمار می رود حایز اهمیّت فوق العاده ای است؛ در همین دوره و در زمانِ پادشاهی گَشتاسپ کیانی است که بزرگترین متفکر و شاعر و پیامبر ایرانی «زرتشت» در شهر بلخ ظهور می کند.

زرتشت از روحانیون مغ بود. «مغ» ها هَم همانند «ریشی ها» وظایف دینی ایرانی ها را بر عُهده داشته اند؛ پس می بایستی با «شعر» هم آشنایی های عمیقی داشته باشند. در هر صورت چون مدارک و اسناد زیادی از آن دوران باقی نمانده است، نمی توان در این باره به قطعّیت سخن گفت. در هر حال با توجه به این که بخش هایی از اوستا به شعر بوده و بعدها هم تنظیم شده، محتملاً گروه هایی از مغان که اندیشه های پیش زرتشتی را وارد اوستا کرده اند، و آنها را به شعر هَم سروده اند، محتملاً مغان پیش از زرتشت هم دارای سروده هایی برای خدایان آریایی همانند میترا، وارونا و اندرا بوده اند که این نکته از بخش های جدید، اوستا و بخصوص و ندیداد معلوم می گردد.

کُهن ترین قسمتِ اوستا که به احتمال زیاد هم زمان با زرتشت است و خود زرتشت آنها را سروده است، «گات ها یا گاث ها» می باشد. برخی بر آن هستند که قسمت هایی از «گات ها» به شعر می باشد.

گاث ها یا گاهان در لغت به معنی «سرودهاست» که دارای نظم هجایی است.

محتملاً این سروده ها مربوط به 1200 تا 1000 قبل از میلاد مسیح می باشد. گاهان به پنج گاه تقسیم می شود؛ گاه نخست از پاره های سه بیتی تشکیل شده و هر بیت دارای 16 هجا می باشد.

فهرست

 

عنوان صفحه

1. مقدمه............................................................................................................................ 1

2. پیدایش شعر .............................................................................................................. 2

3. سبک پهلوانی و خراسانی ....................................................................................... 6

4. سبک مادی و عراقی ................................................................................................ 9

5. پیدایش و تحول غزل ............................................................................................... 10

6. مثنوی .......................................................................................................................... 12

7. رباعی .......................................................................................................................... 13

8. سایر قالب های شعر فارسی و صنایع ادبی .......................................................... 15

9. شعر در یشت های اوستا .......................................................................................... 16

10. شعر در فارسی باستان ........................................................................................... 18

11. شعر در فارسی میانه ............................................................................................... 19

12. شعر در اواخر دوره ساسانی .................................................................................. 23

13. دوبیتی های پهلوی ................................................................................................. 25

14. شعر عرفانی ............................................................................................................. 26

15. شعر مدحی .............................................................................................................. 27

16. مرثیه ......................................................................................................................... 29

17. شعر وصفی .............................................................................................................. 31

18. فلسفه در شعر ........................................................................................................ 33

19. مضامین تلفیقی در شعر فارسی ............................................................................ 34

20. اشعاری با مضامین فکر دینی ................................................................................ 35

21. اشعاری با مضامین فکر اجتماعی .......................................................................... 35

22. منابع و مأخذ ................................................................................................... 37

 

مقدمه

هدف از ارائه این مقاله نیاز بود که در بین دانشجویان احساس می شد از دو نظر یکی برای استثنا کردن مخاطبان و عمومی شعر فارسی با روند کل شعر و دیگر جهت بر آوردن نیاز دانشجویان جهت کارهای پژوهشی که به آننها تکلیف می گردد.

چون اغلب خواهان اطلاعات بیش از چند صحفه می باشند مطالب لازم را از کتابهای مختلف استخراج نمود. ؟ منابع مورد استفاده را معرفی نموده ام تا جهت پژوهش بیشتر به آنها رجوع گردد به طور کلی آشنا شدن بطور جّدی با شعر که امروز در ایران طبع شعر و اندیشه گرم است و آنیده از آنِ علاقمندان جدی و مستعدی به ادبیات پیدا شده است و ذهن ها دارای ساختار علمی گردیده است.

با استفاده از تجربیات استاد گرانقدرمان جناب آقای رضائی و بیانات ایشان در کلاس که نکاتی را یادآور شده بسیار سپاسگذارم و امیدوارم در صورت مشاهده هر نوع خط و اشتباهی اینجانب را مورد لطف و راهنمائی و ارشاد خود قرار دهند.

برای این فایل تا کنون نظری ارسال نشده است

برای ارسال نظر باید عضو سایت باشید

تعداد کاراکتر مجاز:

برچسب های مرتبط


فهرست کتابخانه نسل جوان ایران

نویسندگان برتر و فعال نسل جوان ایران

تاییدیه های سایت


درگاه بانک ملت

شبکه های اجتماعی نسل جوان ایران


فن آوری های روز دنیا


آرشیو فن آوری های روز دنیا

جدیدترین اخبار سایت


پایگاه خبری نسل جوان ایران